Opieka zdrowotna i profilaktyka wśród dzieci w wieku szkolnym i młodzieży (do 18 roku życia)

Wśród najczęstszych problemów zdrowotnych dzieci w wieku szkolnym i młodzieży są: próchnica zębów (dotyczy 90,5% dzieci 7- letnich i 91,8% dzieci w wieku 15 lat), wady zgryzu (występują u 43–80% dzieci w wieku 7–18 lat), wady postawy ciała (u 30 – 69% dzieci i młodzieży). Choroby przewlekłe występują u 20–25% dzieci i do najczęstszych należą: choroby alergiczne, astma oskrzelowa, padaczka, cukrzyca, choroby układu krążenia, choroby genetycznie uwarunkowane. Zwiększa się odsetek dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością (problem ten dotyczy 16,4% dzieci w wieku 6–19 lat). Wczesne wykrycie chorób i zaburzeń rozwojowych u dzieci w wieku szkolnym i młodzieży pozwala na szybkie, a zarazem bardziej skuteczne, podjęcie leczenia.

Profilaktyczna opieka zdrowotna gwarantowana jest wszystkim dzieciom i młodzieży w Polsce. Wykaz badań profilaktycznych i wiek, w którym są przeprowadzane, określa rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 24 września 2013 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Poniżej przedstawiony jest wykaz profilaktycznych badań lekarskich i etap edukacji, w którym powinny być wykonane.
Roczne obowiązkowe przygotowanie przedszkolne:
1) badanie podmiotowe (wywiad z rodzicami i dzieckiem, z uwzględnieniem czynników ryzyka dla zdrowia oraz zachowań zdrowotnych; analizę informacji zawartej w karcie badania profilaktycznego; analizę innej dostępnej indywidualnej dokumentacji medycznej);
2) badanie przedmiotowe ze szczególnym uwzględnieniem oceny:
    a) rozwoju fizycznego (pomiary: wzrostu i masy ciała), w tym określenie współczynnika masy     ciała (Body Mass Index – BMI),
    b) rozwoju psychomotorycznego,
    c) mowy,
    d) lateralizacji,
    e) układu ruchu,
    f) jamy ustnej,
    g) u chłopców – obecności jąder w mosznie i wad układu moczowo-płciowego;
3) wykrywanie zaburzeń układu ruchu, w tym bocznego skrzywienia kręgosłupa, zniekształceń statycznych kończyn dolnych;
4) wykrywanie zeza (Cover test, test Hirschberga);
5) wykrywanie zaburzeń ostrości wzroku;
6) ocenę wykonania szczepień ochronnych zgodnie z kalendarzem szczepień;
7) przeprowadzenie testu rozwoju reakcji słuchowych oraz ocenę rozwoju mowy;
8) ocenę obecności czynników ryzyka uszkodzenia słuchu;
9) pomiar ciśnienia tętniczego krwi;
10) badanie lekarskie specjalistyczne i diagnostyczne w razie potrzeby;
11) podsumowanie badania, z określeniem zdrowotnej dojrzałości szkolnej i kwalifikacji do grupy na zajęciach wychowania fizycznego (w tym nauki pływania) oraz ewentualnego problemu zdrowotnego;
12) poradnictwo w zakresie prozdrowotnego stylu życia

Klasa III szkoły podstawowej:
1) badanie podmiotowe (wywiad z rodzicami i dzieckiem, z uwzględnieniem czynników ryzyka dla zdrowia oraz zachowań zdrowotnych; analizę informacji zawartej w karcie badania profilaktycznego od pielęgniarki lub higienistki szkolnej, ze szczególnym uwzględnieniem wyników testów przesiewowych, oraz od wychowawcy klasy; analizę innej dostępnej indywidualnej dokumentacji medycznej);
2) badanie przedmiotowe ze szczególnym uwzględnieniem oceny:
    a) rozwoju fizycznego (pomiary: wzrostu i masy ciała), w tym określenie współczynnika BMI),
    b) rozwoju psychospołecznego,
    c) układu ruchu
    d) układu moczowo-płciowego,
    e) dojrzewania płciowego według skali Tannera,
    f) tarczycy,
    g) jamy ustnej;
3) wykrywanie zaburzeń układu ruchu, w tym bocznego skrzywienia kręgosłupa;
4) wykrywanie zaburzeń ostrości wzroku i widzenia barw;
5) pomiar ciśnienia tętniczego krwi;
6) badania specjalistyczne lekarskie i diagnostyczne w razie potrzeby;
7) podsumowanie badania, z określeniem poziomu i tempa rozwoju fizycznego, rozwoju psychospołecznego (ocena orientacyjna), przystosowania szkolnego, kwalifikacji do grupy na zajęciach wychowania fizycznego i sportu szkolnego oraz ewentualnego problemu zdrowotnego;
8) poradnictwo w zakresie prozdrowotnego stylu życia.

Klasa I gimnazjum:
1) badanie podmiotowe (jak poprzednio);
2) badanie przedmiotowe ze szczególnym uwzględnieniem oceny:
    a) rozwoju fizycznego (pomiary: wzrostu i masy ciała), w tym określenie współczynnika BMI),
    b) rozwoju psychospołecznego,
    c) układu ruchu,
    d) tarczycy,
    e) dojrzewania płciowego,
    f) układu moczowo-płciowego,
    g) jamy ustnej,
    h) skóry;
3) wykrywanie zaburzeń układu ruchu, w tym bocznego skrzywienia kręgosłupa i nadmiernej kifozy piersiowej;
4) wykrywanie zaburzeń ostrości wzroku;
5) wykrywanie zaburzeń słuchu (badanie orientacyjne szeptem);
6) pomiar ciśnienia tętniczego krwi;
7) badania specjalistyczne lekarskie i diagnostyczne w razie potrzeby;
8) podsumowanie badania, z określeniem poziomu i tempa wzrastania oraz dojrzewania płciowego, rozwoju psychospołecznego (ocena orientacyjna), przystosowania szkolnego, kwalifikacji do grupy na zajęciach wychowania fizycznego i sportu szkolnego oraz ewentualnego problemu zdrowotnego;
9) poradnictwo w zakresie prozdrowotnego stylu życia

Klasa I szkoły ponadgimnazjalnej:
1) badanie podmiotowe (jak poprzednio);
2) badanie przedmiotowe ze szczególnym uwzględnieniem oceny:
    a) rozwoju fizycznego (pomiary: wzrostu i masy ciała), w tym określenie współczynnika BMI),
    b) rozwoju psychospołecznego,
    c) dojrzewania płciowego,
    d) układu ruchu,
    e) tarczycy,
    f) jamy ustnej,
    g) skóry;
3) wykrywanie zaburzeń układu ruchu, w tym bocznego skrzywienia kręgosłupa i nadmiernej kifozy piersiowej;
4) wykrywanie zaburzeń ostrości wzroku;
5) pomiar ciśnienia tętniczego krwi;
6) badania specjalistyczne lekarskie i diagnostyczne w razie potrzeby;
7) podsumowanie badania, z określeniem poziomu i tempa rozwoju fizycznego i dojrzewania płciowego, rozwoju psychospołecznego (ocena orientacyjna), kwalifikacji do grupy na zajęciach wychowania fizycznego i sportu szkolnego oraz ewentualnego problemu zdrowotnego;
8) poradnictwo w zakresie prozdrowotnego stylu życia oraz z punktu widzenia przyszłego wyboru dalszego kształcenia lub pracy zawodowej.

Ostatnia klasa szkoły ponadgimnazjalnej do ukończenia 19 roku życia:
1) badanie podmiotowe (wywiad od ucznia, z uwzględnieniem czynników ryzyka dla zdrowia oraz zachowań zdrowotnych; analizę informacji zawartej w karcie badania profilaktycznego od pielęgniarki lub higienistki szkolnej, ze szczególnym uwzględnieniem wyników testów przesiewowych, oraz od wychowawcy klasy; analizę innej dostępnej indywidualnej dokumentacji medycznej);
2) badanie przedmiotowe ze szczególnym uwzględnieniem oceny:
    a) rozwoju fizycznego (pomiary: wzrostu i masy ciała), w tym określenie współczynnika BMI),
    b) rozwoju psychospołecznego,
    c) układu moczowo-płciowego i dojrzałości płciowej,
    d) układu ruchu,
    e) tarczycy,
    f) jamy ustnej,
    g) skóry;
3) wykrywanie zaburzeń ostrości wzroku;
4) pomiar ciśnienia tętniczego krwi;
5) badania specjalistyczne lekarskie i diagnostyczne w razie potrzeby;
6) podsumowanie wyników badania, z określeniem ewentualnego problemu zdrowotnego oraz sugestii i rad dotyczących dalszego kształcenia i wyboru zawodu, przyszłego rodzicielstwa, prozdrowotnego stylu życia, w tym aktywności fizycznej.