Czynniki szkodliwe w środowisku pracy i zamieszkania

Wyniki badań wskazują, że ponad 43% osób pracujących narzeka głównie na presję czasu i nawał obowiązków, przy czym 1/4 z nich stwierdziła, że taka sytuacja występuje bardzo często. Co piąta osoba pracująca była narażona na negatywne działanie chemikaliów, pyłów, oparów, dymów lub gazów. To zagrożenie występuje u 58% osób pracujących w górnictwie; ale również często w przetwórstwie przemysłowym, wytwarzaniu i zaopatrywaniu w energię elektryczną, gaz czy w jednostkach zajmujących się dostawą wody, gospodarowaniem ściekami i odpadami; oraz u ponad 1/3 pracujących w budownictwie.
pracaCo trzecia osoba pracująca narażona jest na hałas lub wibrację i dotyczy to najczęściej działalności górniczej i wydobywczej, przetwórstwa przemysłowego, ale również często występuje w budownictwie, transporcie oraz w edukacji (np. w szkołach). W profilaktyce chorób wywołanych szkodliwymi czynnikami w pracy, oprócz prowadzenia skutecznej polityki poprawy warunków pracy, kluczową rolę odgrywa wykonywanie profilaktycznych badań lekarskich zarówno wstępnych (prawidłowe kwalifikowanie do pracy), jak i okresowych.
Człowiek w trakcie pracy może być narażony na szkodliwe czynniki, takie jak:
1) fizyczne (zbyt niska lub zbyt wysoka temperatura, pyły, hałas, drgania mechaniczne [wibracje], pola elektromagnetyczne, promieniowanie);
2) chemiczne (tlenek węgla, dwutlenek węgla, rozpuszczalniki, ropa naftowa i produkty jej destylacji, gaz ziemny, dwutlenek siarki, substancje rakotwórcze);
3) biologiczne (bakterie, wirusy, grzyby, rośliny kwiatowe, pasożyty wewnętrzne (robaki i pierwotniaki), stawonogi (skorupiaki, pajęczaki, owady);
4) psychofizyczne (stres związany z pracą). Zmęczenie fizyczne coraz częściej ustępuje miejsca zmęczeniu w następstwie zwiększenia wysiłku umysłowego i obciążenia nerwowego lub też znużeniu psychicznemu, wywołanemu monotonią pracy. Praca zawodowa może wywoływać sytuacje stresowe o różnym nasileniu a stres może powodować uszkodzenie najsłabszych części organizmu. Poziom odczuwanego stresu zależy od osobowości pracownika, jego doświadczeń i percepcji.
Do czynników szkodliwych w środowisku zamieszkania należy narażenie na dym tytoniowy w domu. Co piąty dorosły niepalący Polak narażony jest na dym tytoniowy w domu. Budynki, którym udowodniono szkodliwy wpływ na zdrowie ludzkie, określa się jako „chore budynki”, a zaburzenia zdrowotne powstałe w wyniku przebywania w nich – „zespołem chorego budynku” (Sick Building Syndrome – SBS). Jakie czynniki mogą przyczyniać się do wystąpienia objawów zespołu chorego budynku? Są to: zła wymiana powietrza, zanieczyszczenia wydzielane w budynkach (przez urządzenia znajdujące się w pomieszczeniach, środki czyszczące, pestycydy), drobnoustroje rozwijające się i bytujące w pomieszczeniach, niewystarczająca kontrola temperatury i wilgotności pomieszczeń, hałas, nieodpowiednie oświetlenie, występowanie pola elektrostatycznego, efekty psychologiczne wynikające ze stale zamkniętych okien, braku prywatności, stresów, braku kontroli klimatu wewnętrznego budynku. W środowisku domowym jest wiele urządzeń wytwarzających pole elektromagnetyczne o określonych parametrach a człowiek często ma nieustanny kontakt z tym promieniowaniem. Oddziaływanie jonów na człowieka (adiestezja) może przyczyniać się do wzrostu jego podatności na choroby: nowotworowe, układu krążenia, czy układu nerwowego. Do najczęściej pojawiających się chorób w następstwie przebywania w nadmiernie zanieczyszczonym środowisku wewnętrznym pomieszczeń i budynków należą z pewnością zatrucia tlenkiem węgla i astma. Do grupy chorób związanych z budynkiem zaliczyć należy także choroby nowotworowe. Do objawów zespołu chorego budynku zalicza się niespecyficzne objawy oraz bardzo różne problemy zdrowotne, takie jak: objawy ogólne (ból głowy, nienaturalne zmęczenie, przygnębienie, zawroty głowy), podrażnienie błon śluzowych (suchość lub podrażnienie oczu, nosa, gardła) czy też objawy skórne (przesuszenie, zaczerwienienie, złuszczanie naskórka na twarzy, rękach, uszach).