logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Utrzymywanie prawidłowego wskaźnika BMI w profilaktyce chorób somatycznych to czynnik istotny i wciąż niedostatecznie doceniany. Aktywność fizyczna i odpowiednia dieta wydają się prostymi i „oczywistymi” zaleceniami, o których „powszechnie” wiadomo, że mogą realnie zapobiec chorobom krążenia, nowotworowym czy metabolicznym. Tymczasem w sytuacji, gdy pacjenci z nadwagą postanawiają się do nich stosować, powyższe wskazówki okazują się wyzwaniem wykraczającym poza realizacyjne zdolności jednostki. Pozornie prosta zmiana nawyków żywieniowych nie jest więc, aż tak łatwa, skoro pomimo wzrastającej wśród społeczeństwa świadomości ich znaczenia dla zdrowia wskaźnik otyłości zwiększa się, zamiast obniżać.

Podsumowując: zmiana nawyków żywieniowych w praktyce okazuje się zadaniem odmiennym od potocznych wyobrażeń na jego temat. Uczestnicy programów redukcji masy ciała to często osoby, które poddały się po kolejnej nieudanej próbie chudnięcia i zamiast odpowiedniej wagi wypracowały jedynie przekonanie o bezradności w stosunku do własnego ciała i sposobu żywienia.

Dlaczego? Co ma robić psycholog, żeby wspierać zespół specjalistów pracujący przy redukcji BMI? Jak, w jakim zakresie i w jakich obszarach powinien wspierać uczestników?

Jako pierwsze należy podkreślić, iż zgodnie z protokołami poznawczo-behawioralnymi w przypadku zmiany nawyków żywieniowych nie ma potrzeby wykraczania poza ich obszar.  Rozpatrywanie problemu otyłości w kategoriach na przykład „nieuświadomionych problemów z dzieciństwa”, założonej arbitralnie problematycznej regulacji emocji za pomocą jedzenia lub trudności w relacjach z otoczeniem jest bezzasadne. Takie dysfunkcje mogą wprawdzie dotyczyć któregoś z uczestników, jednak nie stanowią priorytetowego obszaru diagnozy, ani pracy. Jeżeli występują, psycholog może zaproponować indywidualne konsultacje.

Zasadniczymi celami pracy psychologa w takim programie są:

  • trwała zmiana nawyków żywieniowych i zapobieganie nawrotom złego sposobu odżywiania
  • edukacja dotycząca psychospołecznych i indywidualnych aspektów utrzymywania długotrwałej motywacji

Istotą redukcji otyłości jest utrzymanie długotrwałej motywacji na stabilnym poziomie. Nie istnieje możliwość zdrowego zrzucenia poważnej nadwagi w okresie kilku tygodni. Stąd silna i krótka motywacja są bardzo mało skuteczne i powodują wyłącznie efekty przeciwne do zamierzonych. Skutkować mogą obniżeniem poczucia wartości, wzrostem problemów z samokontrolą, pogłębianiem dysfunkcjonalnych przekonań. Rolą psychologa jest nauczenie pacjentów takich technik utrzymywania motywacji, które będą oni w stanie stosować samodzielnie również po zakończeniu programu. Przez cały czas jego trwania pacjenci nabywają określone, przekazywane przez specjalistów umiejętności, stosują się do diety, zaleceń lekarskich i fizjoterapeutycznych. Zespół prowadzi zajęcia w taki sposób aby osoby borykające się ze zbędnymi kilogramami po zakończeniu projektu potrafiły samodzielnie utrzymać wprowadzone zmiany. Rola psychoedukacji jest więc równie ważna, jeśli nie ważniejsza od pracy wyłącznie behawioralnej. Wyposażanie uczestników w wiedzę daje im możliwość samodzielnego radzenia sobie w przyszłości.

Wspieranie we wprowadzeniu odpowiedniej zmiany nawyków żywieniowych wymaga zarówno znajomości neurobiologicznych podstaw ich powstawania (na przykład takich jak rola układu nagrody) jak i behawioralnego rozumienia nawyków (tak zdrowych jak  i dysfunkcjonalnych, sprzyjających powstawaniu otyłości). Dopiero, kiedy w przypadku części uczestników te dwa punkty okazałoby się nie wystarczająco skuteczne, należy zająć się obszarami takimi jak regulacja emocji za pomocą jedzenia lub zastosować protokoły służące do pracy z zaburzeniami odżywiania. 

Osoby z nadmierną wagą ciała, takie, które mimo podejmowanych wielu prób schudnięcia nie osiągnęły zamierzonych celów, często nie spełniają kryteriów zaburzeń związanych z odżywianiem. W pierwszej kolejności warto więc założyć somatyczne podłoże problemu. Jest to zgodne z zasadami prawidłowej diagnozy. Należy zwrócić szczególną uwagę na to, czy u uczestnika nie występują na przykład; nadczynność tarczycy, choroba Hashimoto, choroby metaboliczne lub czy jego/jej stan zdrowia nie wiąże się z innymi czynnikami mającymi wyraźny wpływ na wysoki wskaźnik BMI.

Dla psychologa informacje te są istotne, ponieważ w zależności od tego, na ile uda się adekwatnie zaklasyfikować przyczyny otyłości, można będzie dobrać odpowiednie strategie leczenia.  Czym innym zupełnie jest praca z pacjentem, którego nadwaga wynika  z napadowego objadania się, a czym innym wspieranie osoby, u której przeszkody w redukcji wagi nie są bezpośrednio zależne od wolicjonalnych zachowań w obszarze odżywiania.

Warto na koniec wspomnieć, iż obowiązkiem psychologa w każdej pracy, również w omawianych programach jest weryfikacja (przed rozpoczęciem oraz w trakcie), czy ktokolwiek z biorących udział nie cierpi aktualnie na poważne zaburzenia nastroju, nie doświadcza przemocy psychicznej/fizycznej, nie jest uzależniony od substancji psychoaktywnych. Jeśli bowiem tak się dzieje, redukcja wagi ciała nie jest priorytetem i należy umożliwić takiej osobie skorzystanie z pomocy w odpowiednich obszarach.

Autor: mgr Katarzyna Konopka - psycholog, Wojewódzki Szpital Rehabilitacyjny im. dr. S. Jasińskiego w Zakopanem

 

 

.

Lipiec 2019
P W Ś C Pt S N
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31

TAGI

Polityka prywatności