logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

 

Nowotwór złośliwy rozwija się w naszym organizmie na podłożu naszych własnych komórek i narządów. Prawidłowe komórki ulegają przemianie nowotworowej i tworzą z czasem guz złośliwy. Zmienione komórki wyzwalają się spod kontroli organizmu i dzielą się w niepowstrzymany sposób. Komórki potomne nabywają cech coraz większej złośliwości, naciekają zdrowe tkanki, wnikają do naczyń chłonnych i krwionośnych i tą drogą rozsiewają się po całym organizmie jako przerzuty. W pierwszych etapach rozwoju tworzący się nowotwór jest niewykrywalny żadną metoda diagnostyczną, na szczęście istnieje taki czas kiedy możemy wykryć raka we wczesnym stadium rozwoju, kiedy możliwe jest całkowite wyleczenie.

Szansa na wyleczenie raka zależy głównie od zaawansowania nowotworu w momencie rozpoczęcia leczenia onkologicznego. Zatem im wcześniej nowotwór zostanie wykryty i prawidłowo leczony tym większe są szanse na całkowite wyleczenie z choroby.

Moment wykrycia nowotworu w znacznym stopniu zależy od nas samych i od naszego wyczulenia na niepokojące sygnały, które przekazuje nam nasz organizm.

Chociaż wczesne objawy nowotworu są niecharakterystyczne to staranna obserwacja naszego organizmu pozwoli na wychwycenie nieprawidłowości, które mogą świadczyć o rozwijającym się nowotworze.

Niepokojące objawy i nieprawidłowości powinny skłonić nas  do pilnej wizyty u lekarza rodzinnego lub w Poradni Onkologicznej.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze objawy, które mogą choć nie muszą świadczyć o rozwijającym się raku.

Ich poważne potraktowanie może nam uratować życie.

I .Objawy raka piersi

1.Guz piersi zazwyczaj niebolesny słabo odgraniczony od tkanek otaczających, który nie zmienia się w trakcie cyklu miesiączkowego, powoli i stale rośnie.

2.Asymetria brodawek sutkowych

3.Pogrubienie, spłaszczenie brodawki lub jej wciągniecie, owrzodzenie brodawki

4.Nietypowe zgrubienie pod brodawką

5.Zmiany skórne w obrębie skory gruczołu piersiowego np. pogrubienie lub zaczerwienienie skory, uwypuklanie lub wciąganie skory, pojawienie się „skórki pomarańczowej ”, nie gojące się owrzodzenia, pojawienie się na skórze piersi drobnych twardych guzków, zaczerwienieni skory całej piersi przebiegające z jej ociepleniem imitujące stan zapalny

6.Zmiany w pasze lub na szyi, pojawienie się niebolesnych stwardnień w pasze lub nad obojczykiem

II .Objawy raka płuca

1.Rak płuca przebiega często w sposób bezobjawowy

2.Najczęstszym objawem raka płuca jest meczący kaszel

3.U palacza niepokojąca może być zmiana charakteru kaszlu

4.Krwioplucie w czasie kaszlu lub samoistne jest objawem wybitnie niepokojącym

5.Nawracające stany zapalne płuc lub oskrzeli dotyczące tej samej strony

6.Duszność głownie przy wysiłku fizycznym

7.Jednostronny ból w klatce piersiowej

8.Chrypka utrzymująca się ponad 2-3 tygodnie

9.Obrzęk twarzy i szyi mogący przebiegać z zasinieniem

10.Asymetryczne ustawienie powiek i gałek ocznych

III. Objawy  raka przełyku

1.Trudności w połykaniu, początkowo pokarmy stale, później  półpłynne a nawet płynne

2.Ból przy połykaniu

3.Uczucie „przeszkody przy połykaniu

4.Utrata masy ciała

5 Ból w klatce piersiowej

6.Wymioty po posiłkach

7.zwracanie nie strawionych pokarmów

8.Krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego

IV .Objawy raka żołądka

1.Pobolewania w nadbrzuszu

2.Anemizacja

3.Utrata apetytu

4.Spadek masy ciała

5.Wzdęcia

6.Uczucie pełności nawet po niewielkiej ilości pokarmów

7.Powiększanie się obwodu brzucha

8.Guz badalny  przez powłoki jamy brzusznej

  1. Objawy raka jelita grubego

1.Uporczywa, nawracająca anemia

2.Dolegliwości bólowe w jamie brzusznej

3.Zmiana rytmu wypróżnień

4Ołówkowate stolce

5.Naprzemienne zaparcia i biegunki

6.Spadek masy ciała

7.Wzdęcia

8.Brak łaknienia

9.Osłabienie ogólne

  1. Objawy raka szyjki macicy

1.Nieregularne krwawienia międzymiesiączkowe

2.Krwawienia pomenopauzalne

3.Krwawienia po stosunku

4.Cuchnące ropne upławy

5.Dolegliwości bólowe okolicy podbrzusza lub  okolicy lędźwiowej

6.Obrzęk kończyny dolnej

7.Objawy ze strony pęcherza moczowego (częste oddawanie moczu, parcie na mocz)

8.Objawy ze strony odbytnicy (parcie na stolec, trudności w oddawaniu stolca)

VII .Objawy raka trzonu macicy

1.Krwawienie pomenopauzalne

2.Nieregularne krwawienia międzymiesiączkowe

3.Dolegliwości bólowe

4.Obrzęk kończyny dolnej

5.Zaburzenia oddawania stolca i moczu

VIII. Objawy raka jajnika

1.Powiększanie się obwodu brzucha

2.Pobolewania w jamie brzusznej

3.Spadek masy ciała

4.Objawy brzuszne takie jak wzdęcia, niestrawność, zaparcia, uczucie pełności w jamie brzusznej nawet po niewielkich posiłkach

5.Utrata apetytu

6.Guz w jamie brzusznej badalny  przez powłoki

IX .Objawy raka nerki

1.Krwiomocz

2.Ból w okolicy lędźwiowej

3.Niedokrwistość

4.Osłabienie

5.Utrata masy ciała

6.Guz badalny przez powłoki ciała

7.Duszność, bóle kostne

8.Stany gorączkowe o niejasnej przyczynie

  1. Objawy raka pęcherza moczowego

1.Krwiomocz często występujący bez dolegliwości dysurycznych lub bólowych

2.Objawy podrażnieniowe z pęcherza moczowego (częstomocz, naglące parcie na mocz)

3.Ból okolicy lędźwiowej

4.Opór w jamie brzusznej w okolicy podbrzusza

5.Osłabienie, wyniszczenie, spadek masy ciała

  1. Objawy raka gruczołu krokowego

1.Nowotwór skąpoobjawowy, objawy niecharakterystyczne

2.Trudności w oddawaniu moczu (częstomocz, nocne oddawanie moczu)

3.Bóle kostne

4.Wyniszczenie

XII .Objawy raka jądra

1.Niebolesne powiększenie jądra

2.Obrzęk worka mosznowego

3.Powiększenie węzłów chłonnych pachwinowych

4.Obrzęk kończyny dolnej

5.Osłabienie,utrata masy ciała

6.Guz jamy brzusznej badalny przez powłoki

XIII .Objawy nowotworów złośliwych skóry

1.Znamiona barwnikowe skórne, sinawe lub czarne, które pojawiły się jako zmiany nowe i powiększają się

2.Znamiona barwnikowe wieloletnie, które zmieniają swój charakter (zmiana zabarwienia, grubości, wielkości)

3.Krwawienie ze znamion

4.drobne sinawe guzki skórne pojawiające się wokół znamion

5.Powiększające się guzki podskórne o twardej konsystencji

6.Nie gojące się owrzodzenia skory

7.Powiększające się węzły chłonne okolicy znamienia, pacha, pachwina, szyja)

XIII. Objawy nowotworów hematologicznych (ziarnica złośliwa ,chłoniaki  złośliwe)

1.Powiększanie się węzłów chłonnych pachy, pachwiny, szyi, okolicy nadobojczykowej

2.Węzły są  niebolesne, twarde, słabo ruchome, mogą łączyć się w pakiety

3.Obrzęk kończyny po stronie powiększonych węzłów chłonnych

4.Poty nocne

5.Świąd skóry

6.Spadek masy ciała

7.Stany podgorączkowe lub gorączka bez cech stanu zapalnego

11 zasad Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem

  1. Nie pal; jeśli już palisz, przestań. Jeśli nie potrafisz przestać, nie pal przy niepalących.

o     W krajach rozwiniętych 25-30% wszystkich zgonów z powodu nowotworów ma związek z paleniem tytoniu.

o    Po zaprzestaniu palenia ryzyko tego typu nowotworów szybko się zmniejsza. Korzyści zdrowotne obserwuje się już po 5 latach od zerwania z nałogiem. 

o    Dym tytoniowy wydychany przez palaczy wymusza bierne palenie na osobach z otoczenia. 

o    Palenie papierosów przez kobiety w ciąży zwiększa prawdopodobieństwo obumarcia płodu lub późniejszego upośledzenia fizycznego i psychicznego rozwoju dziecka. 

o    Dla zmniejszenia skutków palenia tytoniu zasadnicze znaczenie ma „polityka antytytoniowa", w której zakres wchodzą takie działania jak: podnoszenie opodatkowania wyrobów tytoniowych, zakaz reklamy papierosów, tworzenie w miejscach publicznych stref wolnych od dymu, zwiększenie świadomości społecznej na temat mocy uzależniającej dymu.

  1. Wystrzegaj się otyłości

o    W krajach zachodnich otyłość stanowi drugi po paleniu tytoniu czynnik ryzyka rozwoju chorób przewlekłych, zwłaszcza cukrzycy, chorób układu krążenia i nowotworów złośliwych.

o    W ciągu ostatnich lat w większości krajów Europy odsetek ludzi otyłych gwałtownie wzrasta. W Polsce dotyczy aż około 20% społeczeństwa.

o    Przekonujące dane wskazują na związek otyłości z zachorowaniami na raka okrężnicy, piersi (po menopauzie), trzonu macicy, nerki i gruczolakoraka przełyku.

o    Szacuje się, że w Europie Zachodniej nadwaga i otyłość stała się przyczyną rozwoju około 11% nowotworów okrężnicy, 9% nowotworów piersi, 39% nowotworów trzonu macicy, 37% gruczolakoraków przełyku, 25% nowotworów nerki i 24% nowotworów pęcherzyka żółciowego.

  1. Bądź codziennie aktywny ruchowo, uprawiaj ćwiczenia fizyczne.

o    Aktywność fizyczna związana z regularnym, umiarkowanym wysiłkiem może być wskazana dla utrzymania odpowiedniej masy ciała, szczególnie u osób prowadzących siedzący tryb życia. Zaleca się wykonanie gimnastyki 3 razy w tygodniu po pół godziny. Z punktu widzenia profilaktyki chorób nowotworowych korzystniejsze są jednak częstsze, bardziej forsowne ćwiczenia.

o    Przeciwdziałanie nadwadze i otyłości oraz promocja aktywności fizycznej dają najlepsze rezultaty u ludzi młodych. Jednak nawet w późniejszym wieku przejście na zdrowy styl życia przynosi widoczne korzyści.

  1. Spożywaj więcej różnych warzyw i owoców: jedz co najmniej 5 porcji dziennie. Ogranicz spożycie produktów zawierających tłuszcze zwierzęce.

o    Wyniki szeregu badań epidemiologicznych wskazują, że spożywanie dużych ilości warzyw i owoców zmniejsza ryzyko zachorowań na różne nowotwory, szczególnie przełyku, żołądka, okrężnicy, odbytnicy i trzustki.

o    Spożycie produktów zbożowych pełnoziarnistych oraz o dużej zawartości błonnika zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jelita grubego i inne nowotwory przewodu pokarmowego.

o    Niższe współczynniki zachorowalności na różne typy nowotworów złośliwych w regionach południowej Europy wiązano z dietą śródziemnomorską, która jest uboższa w białka i tłuszcze pochodzenia zwierzęcego, a bogatsza w ryby, oliwę z oliwek, warzywa, owoce i pełne ziarna zbóż, a także z obecnością umiarkowanej ilości alkoholu.

o    Owoce i warzywa należy spożywać przy każdym posiłku i konsekwentnie zastępować nimi przekąski między posiłkami - zgodnie z zaleceniami WHO

  1. Jeśli pijesz alkohol - piwo, wino lub alkohole wysokoprocentowe - ogranicz jego spożycie: mężczyźni do dwóch porcji dziennie, kobiety do jednej porcji dziennie.

o    Picie alkoholu zwiększa ryzyko nowotworów górnego odcinka przewodu pokarmowego i układu oddechowego nawet u osób niepalących. Natomiast picie wraz z paleniem tytoniu istotnie zwiększa ryzyko zachorowania na wymienione nowotwory, a każdy z tych czynników potęguje działanie drugiego.

o    Udowodniono, że 10 lat po zaprzestaniu spożywania alkoholu ryzyko zachorowania na raka przełyku zmniejsza się o 60%.

o    Korzystne działanie alkoholu na układ krążenia obserwuje się jedynie u osób w średnim wieku.

o    Dzienny limit spożycia dla mężczyzn nie powinien przekraczać 20 g etanolu (tj. około 2 szklanek piwa, 2 kieliszków wina lub 2 małych kieliszków mocnego alkoholu), a w przypadku kobiet - 10 g.

  1. Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne. Szczególnie chroń dzieci i młodzież. Osoby mające skłonność do oparzeń słonecznych powinny przez całe życie stosować środki chroniące przed słońcem.

o    Na nowotwory złośliwe skóry zapadają głównie ludzie rasy białej o jasnej karnacji, którzy zamieszkują regiony o znacznej ekspozycji na promienie ultrafioletowe (UV).

o    Mieszkańcom Europy należy zalecać ograniczenie ekspozycji na promieniowanie słoneczne - zmniejszenie łącznej ekspozycji w ciągu całego życia, a w szczególności unikanie epizodów bardzo silnej ekspozycji i oparzeń słonecznych.

o    Najsilniejszym fenotypowym czynnikiem ryzyka zachorowania na czerniaka są jednak liczne znamiona barwnikowe występujące na skórze.

o    Przebywając na świeżym powietrzu, należy chronić się przed słońcem w godzinach od 11:00 do 15:00 (są to godziny największego narażenia na promieniowanie UV). Zaleca się przebywanie w cieniu, noszenie okularów przeciwsłonecznych i odpowiedniego, chroniącego przed słońcem ubrania. Dobre zabezpieczenie przed słońcem stanowi gęsto tkana bawełna. Należy stosować kosmetyki zawierające filtry przeciwsłoneczne.

o    Odradza się korzystanie z tzw. łóżek opalających, gdyż urządzenia te emitują promieniowanie zbliżone do tego, które uważa się za odpowiedzialne za zwiększone ryzyko zachorowań na czerniaka skóry.

  1. Przestrzegaj ściśle przepisów dotyczących ochrony przed narażeniem na znane substancje rakotwórcze. Stosuj się zawsze do instrukcji postępowania z substancjami rakotwórczymi. Przestrzegaj zaleceń krajowych ośrodków ochrony radiologicznej.

o    Szacuje się, że na początku lat 90. ubiegłego stulecia około 32 miliony robotników (23% zatrudnionych) w UE było narażonych na działanie czynników rakotwórczych w dawkach przekraczających wartości podstawowe.

o    Do najczęstszych zagrożeń zawodowych zalicza się: promieniowanie słoneczne, bierne wdychanie dymu tytoniowego, pył zawierający wolną krzemionkę, gazy spalinowe z silników Diesla, produkty rozpadu radonu, pył drzewny, benzen, azbest, formaldehyd, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, związki chromu VI, kadmu i niklu.

o    Badania obejmujące górników zawodowo narażonych na duże stężenia radonu w powietrzu dostarczyły przekonujących dowodów, że radon wywołuje raka płuca

  1. Bierz udział w programach szczepień ochronnych, przede wszystkim przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B.

o    Około 18% nowotworów w populacji światowej przypisuje się przewlekłym zakażeniom wirusowym, bakteryjnym i pasożytniczym. W Unii Europejskiej dotyczy to 10% nowotworów, w tym przede wszystkim raka szyjki macicy, wątroby i żołądka oraz niektórych nowotworów układu krwiotwórczego.

o    Obecnie w Polsce prowadzi się szczepienia noworodków, młodzieży w wieku 14 lat, osób należących do grup ryzyka, osób z bliskiego otoczenia chorych zakażonych HBV, a ostatnio również pacjentów z przewlekłą chorobą wątroby (w szczególności zakażonych HCV). Program szczepień ochronnych (w Polsce) nie przewiduje szczepień osób podróżujących w rejony o dużej i pośredniej endemiczności wirusowego zapalenia wątroby typu B.

  1. Kobiety po 25. roku życia powinny uczestniczyć w badaniach przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy.
    Badania te należy prowadzić w ramach programów podlegających procedurom kontroli jakości zgodnym z Europejskimi wytycznymi kontroli jakości badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy.
    Zgodnie z programem profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy, każda kobieta w wieku 25-59 lat może raz na trzy lata wykonać profilaktycznie badanie cytologiczne. Program jest realizowany we wszystkich poradniach ginekologiczno - położniczych, które mają umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Do ginekologa nie jest potrzebna skierowanie.
    Zobacz także: Program profilaktyki raka szyjki macicy
  2. Kobiety powyżej 50. roku życia powinny uczestniczyć w badaniach przesiewowych w kierunku raka piersi.
    Badania te należy prowadzić w ramach programów zdrowotnych podlegających procedurom kontroli jakości zgodnym z europejskimi wytycznymi kontroli jakości mammograficznych badań przesiewowych.
    Zgodnie z programem wczesnego wykrywania raka piersi, każda kobieta w wieku 50-69 lat może raz na dwa lata wykonać profilaktycznie badanie mammograficzne. Program jest realizowany we wszystkich pracowniach mammograficznych, które mają umowę na wykonywanie badań przesiewowych z Narodowym Funduszem Zdrowia. Na profilaktyczną mammografię nie jest potrzebne skierowanie.
    Zobacz także: Program wczesnego wykrywania raka piersi
  3. Kobiety i mężczyźni po 50. roku życia powinni uczestniczyć w badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego.
    Badania te powinny być prowadzone w ramach programów uwzględniających procedury kontroli jakości.
    Zobacz także: Program badań przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego

                                  

Autor: Lek. med. Maria Srebro-Stańczyk

Wrzesień 2019
P W Ś C Pt S N
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30

TAGI

Polityka prywatności