Profilaktyka w Małopolsce

logo małopolska

lek. med. Natalia Podolec-Szczepara

Czym są wady serca?

Łacińskie ,,vitium cordis” to określenie choroby, która dotyka kluczowego dla nas organu, jakim jest serce i jego naczynia krwionośne. Natomiast angielskie tzw. ,,congenital heart defect” dotyczy jedynie wrodzonych defektów tego ważnego organu. W polskiej literaturze medycznej spotykamy się również z dzieleniem wad serca na wrodzone i nabyte. W tym artykule jednak poruszona zostanie tylko tematyka wad wrodzonych u dzieci. Wady wrodzone są nieprawidłowościami budowy serca lub naczyń powstałymi w życiu płodowym.

Jak lepiej zrozumieć wady serca?

Po zapłodnieniu i zagnieżdżeniu zarodka w macicy dochodzi do tzw. organogenezy. Aby prawidłowo nauczyć się czym są wrodzone wady serca należy dobrze poznać embriologię serca. Już w 18 dniu od zapłodnienia tzw. komórki progenitorowe tworzą dwie tuby, które w 21 dniu formują się w prymitywne serce, które zaczyna swoją dożywotnią pracę. W kolejnych dniach dochodzi do skrętu serca w stronę prawą, dzięki czemu to właśnie prawa komora jest najczęściej z przodu a lewa komora znajduje się bardziej z tyłu i na lewo w klatce piersiowej. Ludzki zarodek osiąga stadium płodu w 11. tygodniu ciąży i rozpoczyna okres płodowy. Krążenie płodowe charakteryzuje się bardzo małym przepływem krwi przez płuca, wymiana gazowa zachodzi w łożysku, obecny jest prawo-lewy przeciek w sercu za pośrednictwem tzw. foramen ovale czyli niewielkiego otworu w przegrodzie międzyprzedsionkowej. Krew z prawej komory serca przepływa do pnia płucnego, zmierza bezpośrednio do aorty przez przewód tętniczy (tzw. przewód Botalla), skąd płynie do łuku aorty, a następnie do obwodowych naczyń płodu. Krew powraca do łożyska drogą parzystych tętnic pępkowych, krew prawie w ogóle nie dopływa do lewego przedsionka żyłami płucnymi.

W zrozumieniu wad wrodzonych serca ważna jest również anatomia serca i charakterystyka systemu krążenia u człowieka oraz fizjologia pracy serca. Serce leży za mostkiem w środkowej części i większa część narządu prawidłowo leży na lewo od mostka. Prawidłowy wymiar sylwetki serca możemy zmierzyć na zdjęciach rentgenowskich klatki piersiowej i brzucha, gdzie możemy również zaobserwować m.in. powiększenie wątroby współistniejące z przewlekłą niewydolnością serca. Przyczynypowstawania wad wrodzonych są różne tj. geny lub czynniki środowiskowe, takie jakpapierosy,alkohol, narkotyki, dopalacze, promieniowanie jonizujące, rentgenowskie, niektóre leki, zakażenia wewnątrzmaciczne (np.toksoplazmoza,różyczka). W niektórych przypadkach za wady rozwojowe odpowiadają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe.

Wady rozwojowe u dzieci można rozpoznać dziękibadaniom prenatalnym, a niektóre z nich leczyć jeszcze w czasie ciąży.

Jaka jest częstość stwierdzanych wad wrodzonych u dzieci?

Epidemiologia określa liczbę występowania przypadków chorób. Choroby serca tj. zawał serca czy udar mózgu są pierwszymi przyczynami śmierci na świecie. Czy wady serca są równie częste? Na szczęście wady wrodzone serca nie są tak rozpowszechnione w społeczeństwie jak nabyte choroby serca i dotykają średnio 1 na 100 dzieci urodzonych na świecie, bez względu na szerokość geograficzną. W Polsce należą do najczęściej występujących wad wrodzonych i stanowią, po chorobach okresu okołoporodowego, najczęstszą przyczynę zgonu niemowląt. Wady wrodzone serca często towarzyszą innym chorobom i zespołom genetycznie uwarunkowanym (tj. zespół Downa, zespół Turnera).

Jakie są najczęstsze wrodzone wady serca?

Najczęstsze wrodzone wady serca toubytek w przegrodzie międzykomorowej(VSD) imiędzyprzedsionkowej(ASD),przetrwały przewód tętniczy(PDA), a także koarktacja aorty (CoA), krytyczne zwężenie zastawki pnia płucnego (PS) oraz zastawki aorty (AS) itetralogia Fallota(ToF). Częstość występowania poszczególnych wad serca przedstawiono na rycinie.

Przebieg choroby serca u dziecka jest różny i zależy od indywidualnego przypadku. W Polsce wykonywanych jest więcej operacji kardiochirurgicznych wad wrodzonych serca u dzieci na 1 mln mieszkańców niż w Niemczech. Ze wstępnych szacunków GUSu wynika, że w 2019 r. zarejestrowano 375 tys. urodzeń żywych, natomiast rocznie rodzi się w Polsce ok. 3,5 tys. dzieci z wrodzonymi wadami serca.

wadysercakolko

Rycina 1. Częstość występowania wrodzonych wad serca u dzieci.

VSD - ubytek w przegrodzie międzykomorowej, ASD – ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej, PDA - przetrwały przewód tętniczy, CoA - koarktacja aorty, PS - zwężenie zastawki pnia płucnego,

AS - zwężenie zastawki aorty ToF - tetralogia Fallota, TGA – przełożenie wielkich naczyń

 

Bibliografia:

  1. ,,Nelson Textbook of Pediatrics” Kliegman – Elsevier 2019r.

  2. Rocznik Demograficzny – GUS 2019r.

  3. K. Ostrowski,Embriologia człowieka. Podręcznik dla studentów medycyny, Warszawa 1985, s. 89

 

Deklaracja Dostępności           Polityka prywatności