logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Lek. Natalia Podolec

Na czym polega prawidłowe funkcjonowanie serca nastolatka?

Serce to centralny organ w organizmie człowieka, który odgrywa kluczową rolę w całym układzie krążenia i należy o nie dbać w każdym okresie naszego życia. Kluczową rolę w układzie krążenia odgrywa czterokomorowa pompa zalewowo-tłocząca (serce). Układ nerwowy wysyła impulsy, które odpowiadają za prawidłową pracę serca. Serce zaczyna bić już w 21 dniu od poczęcia i bije średnio ok. 2,5 miliarda razy w ciągu życia każdej osoby. Dostarcza w ciągu minuty średnio około 5 litrów krwi do najdalszych części ciała. Umożliwia funkcjonowanie innych układów, tj. oddechowego, nerwowego, moczowego etc. - to dzięki sercu żyjemy.

W prawidłowym funkcjonowaniu serca nastolatka istotną rolę odgrywają aktywność fizyczna oraz prawidłowe odżywiania się, w tym szczególną rolę odgrywają witaminy i składniki mineralne.

Dlaczego u nastolatka tak ważne jest prawidłowe odżywienie?

Okres dziecięcy i młodzieńczy (do 21 lat) to okres niezwykle wymagający pod względem zapotrzebowania kalorycznego oraz dostarczenia witamin i składników mineralnych. To okres, w którym dziecko potrzebuje także szczególnej opieki rodziców i pediatrów, żeby nauczyć się prawidłowej diety.

W wieku rozwojowym wzrasta zapotrzebowanie nie tylko na kalorie, ale także na witaminy i minerały, które są niezbędne do rozwoju wszystkich układów, w tym również układu krążenia. Dochodzi do intensywnego wzrostu i dojrzewania cech płciowych oraz przygotowywania się do roli osoby odpowiedzialnej i dorosłej, która jest w stanie sama się utrzymać i przetrwać.

W tym okresie szczególnie ważna jest regularna aktywność fizyczna oraz uprawianie sportu. W czasie wysiłku fizycznego zwiększa się częstość skurczów serca. Przy obciążeniu fizycznym maksymalna częstość skurczów serca może wzrosnąć nawet do ponad 200/min, podczas gdy częstość skurczów w spoczynku wynosi 70/min. Wzrostowi częstotliwości skurczów serca towarzyszy wzrost objętości wyrzutowej (tzn. objętości krwi wyrzuconej przez lewą komorę w czasie skurczu), co zapewnia dobre ukrwienie i dostarczenie niezbędnych składników odżywczych do całego organizmu.

Czym są witaminy?

Witaminy są grupą substancji organicznych i odżywczych, niezbędnych w małych ilościach do zapewnienia nam niezwykle ważnych i różnorodnych funkcji naszego organizmu, np. prawidłowego widzenia, krzepnięcia krwi, różnicowania komórek i wyzwalania energii. Związki te nie są syntetyzowane przez ustrój człowieka, dlatego muszą być dostarczane wraz z pożywieniem.

Część witamin jest rozpuszczalnych w tłuszczach (są to substancje hydrofobowe), mogą zatem zostać wchłonięte tylko wtedy, gdy absorpcja tłuszczów nie jest zaburzona. Dlatego niezwykle ważne jest, aby tłuszcze były obecne w codziennej diecie. Najlepiej żeby były to zdrowe źródła tłuszczy tj. awokado, ryby, orzechy, oleje roślinne.

Jakie witaminy najbardziej potrzebuje serce dziecka?

Najistotniejszą rolę odgrywają witaminy z grupy B*:

  • tiamina (witamina B1), 

  • pirydoksyna (witamina B6), 

  • kobalamina (witamina B12)

oraz

  • kwas foliowy.

Niedobór witamy B1 (tiaminy) – może powodować: zaburzenia neurologiczne, hematologiczne (braki krwinek białych odpowiedzialnych za spadek odporności naszego organizmu, małopłytkowość i niedokrwistość).

Witaminy B6 i B12 oraz foliany są niezbędne do zapobiegania gromadzenia się homocysteiny w organizmie, która jest uznanym czynnikiem ryzyka chorób sercowo- naczyniowych. Homocysteina powstaje w wyniku przemian białek w organizmie i przyczynia się do tworzenia blaszek miażdżycowych na wewnętrznych ściankach naczyń krwionośnych, a co za tym idzie - zwiększa ryzyko wystąpieniazawału mięśnia sercowego,udaru mózgu i zmian zakrzepowych.

Najważniejsze źródła i dzienne zapotrzebowanie witamin:

  • Witamina B1: znajduje się w winogronach, pomarańczach i ananasach. Występuje również w wieprzowinie (0.4-0,9 mg), orzechach pistacjowych (0,82 mg) i arachidonowych (0,7 mg). 

  • Witamina B6: najwięcej jest w owocach: bananach i mango.

  • Kwas foliowy: występuje w szpinaku, gujawie, mango, granacie i papai.

  • Witamina B12:

  • poniżej 1 µg/100g w mleku i przetworach mlecznych (śmietana, jogurty, kefir, sery
    twarogowe), makaron jajeczny,
    pierś kurczaka,wieprzowina, baleron, szynka),

  • od 1 do 5 µg/100g w serach dojrzewających (brie, kamamber, gouda, edamski), szynce wołowej, cielęcinie,wołowinie, jajach, rybach,

  • od 5 do 20 µg/100g mają ryby (łososie, śledzie, makrele, pstrągi), króliki,

  • najwięcej, bo aż 20 µg/100g mają ryby (szczupaki) oraz podroby tj. wątroby i nerki
    wieprzowe, wołowe, cielęce i
    drobiowe.

Zalecane dzienne spożycie witaminy B12 (wg. specjalistów z Instytutu Żywności i Żywienia)

na poziomie RDA (RecommendedDietaryAllowances - zalecane spożycie) wynosi u dzieci:

  • 1-3 lata - 0,9 μg/d,

  • 4-6 lat - 1,2 μg/d,

  • 7-9 lat - 1,8 μg/d

  • u starszych dzieci i młodzieży - od 1,8 do 2,4 μg/d.

* Witaminy z grupy B zostały także szczegółowo omówione w oddzielnym artykule w naszym cyklu „Rola witamin B w profilaktyce chorób układu krążenia”.

Wpływ witamin na układ krwionośny

Witamina E i C oraz karotenoidysą niezbędnym elementem prawidłowego żywienia, które korzystnie wpływają m.in. na śródbłonek naczyniowy.

Witamina C zawarta w pożywieniu należy do najbardziej wrażliwych na działanie czynników zewnętrznych witamin, niszczy ją (utlenianie) wysoka temperatura, wystawienie na dostęp światła oraz na bezpośredni kontakt z powietrzem. Metaanaliza 44 badań klinicznych wykazała istotny pozytywny wpływ suplementacji dobowymi dawkami witaminy C powyżej 500 mg na funkcjęśródbłonka. Wykazano, że efekt ten był silniejszy u osób o zwiększonym ryzyku zapadania na choroby układu krążenia.

Zapamiętaj!
Zapotrzebowanie na witaminy jest zróżnicowane i zależy między innymi od: aktywności fizycznej, pracy umysłowej (uczenie się), stosowania leków (np. antykoncepcyjnych), ciąży etc.

Zdrowa dieta zawierająca: ryby, owoce, warzywa i produkty mleczne zapewnia odpowiednią ilość witamin.

Czym są składniki mineralne?

Podział składników mineralnych jest zależny od ilości występowania w organizmie człowieka.

  • Makroelementy: to te składniki mineralne, których zawartość w organizmie człowieka wynosi >0,01%, a dzienne zapotrzebowanie przekracza 100 mg/osobę; zalicza się do nich: wapń, fosfor, magnez, potas, sód, chlor i siarkę.

  • Mikroelementy: czyli składniki mineralne, których zawartość w organizmie człowieka jest mniejsza niż 0,01%, natomiast dzienne zapotrzebowanie nie przekracza 100 mg/osobę. Inaczej zwane pierwiastki śladowe to: żelazo, cynk, miedź, mangan, jod, fluor, selen i chrom.

  • Ultraśladowe pierwiastki: nikiel, kobalt i wanad.

Składniki wchodzące w skład związków o podstawowym znaczeniu dla funkcjonowania organizmu to:

żelazo (Fe) wchodzi w skład hemoglobiny i mioglobiny, jod (I) – tyroksyny, kobalt (Co) – witaminy B12, fosfor (P)– związków wysokoenergetycznych (ATP, ADP, AMP), a cynk (Zn), mangan (Mn), miedź (Cu), żelazo (Fe), selen (Se) i molibden (Mo) są składnikami lub aktywatorami enzymów.

Składniki wpływające na gospodarkę wodno-elektrolitową i utrzymujące równowagę kwasowo-zasadową to sód (Na), potas (K), chlor (Cl) oraz pobudliwość nerwowo-mięśniową tj. wapń (Ca) i magnez (Mg).

Potas i magnez - dwa bratanki, sprzymierzeńcy pracy serca

  • Potas to najczęstszy pierwiastek występujący wewnątrz komórki i to on odpowiada za prawidłowy skurcz mięśnia sercowego.

  • Magnez jest drugim po potasie najczęściej występującym wewnątrz komórek ludzkiego ciała kationem. Spełnia on tym samym liczne funkcje, w tym wpływa na metabolizm kostny (jest składową zębów i kości), równowagę wodno-elektrolitową oraz regulację pobudliwości w tkance mięśniowej i nerwowej. Dlatego tak ważny jest w utrzymaniu prawidłowego rytmu i pracy serca. Ten pierwiastek można dostarczyć głównie z nasion roślin strączkowych, produktów z pełnego przemiału, a także z owoców takich jak marakuja, banan i czarna porzeczka.  

Dlaczego warto jeść warzywa i owoce?

Poza magnezem i witaminami z grupy B, badania podkreślają, że regularne spożywanie 5 porcji owoców i warzyw dziennie jest korzystne dla układu naczyniowo-sercowego.

Owoce i warzywa zawierają dużo substancji działających ochronnie na serce – są to:

  • flawonoidy (czarna jagoda, zioła i warzywa takie jak: pietruszka, tymianek, czy seler),

  • antocyjany (owocach jagodowych, czerwone winogrona),

  • polifenole (aronia),

  • błonnik pokarmowy,

  • kwas foliowy,

  • potas,

  • witaminy antyoksydacyjne (witaminy C i E) - neutralizują działanie wolnych rodników, przez co skutecznie chronią nasze serca. 

Zapamiętaj!
Podobnie jak witaminy, składniki mineralne są to związki, które zaliczamy do niezbędnych składników ożywczych organizmu człowieka. Nasz organizmy nie potrafi sam ich zsyntetyzować - muszą być dostarczane w odpowiednich ilościach z pożywieniem. Najważniejsze są produkty spożywcze takie jak warzywa, owoce oraz woda pitna. Niekiedy konieczne jest wzbogacanie produktów (suplementy diety) w: wapń, żelazo, magnez etc. Suplementy diety powinny być stosowane pod kontrolą lekarza lub dietetyka (przeważnie w czasie uprawiania sportu).

Podsumowanie

Jeżeli rodzice chcą zadbać o serce swoich dzieci, powinni spojrzeć na to, co znajduje się na ich talerzu. Bogactwo witamin i składników mineralnych pod postacią owoców, warzyw, orzechów, produktów mlecznych może zadziałać ochronnie.

Ponadto dodatek zdrowych tłuszczy, redukcja soli kuchennej w diecie dzieci, odpowiednie nawodnienie, a także stała aktywność fizyczna są kluczem do dobrego zdrowia.

W szkole nastolatki przeżywają pierwsze stresy i związane z tym konsekwencje mogą wywoływać choroby serca w przyszłości. Dlatego ważna jest profilaktyka kształtowania zdrowych nawyków żywieniowych już w tak młodym wieku.

Produkty o ktrych nie powinnimy nigdy zapomina500x500

Ryc. Produkty, o których nie powinniśmy nigdy zapominać.

Piśmiennictwo

  1. W. Z. Traczyka, A. Trzebskiego. Fizjologia Człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej” PZWL.

  2. Ł. Dembiński, A. Banaszkiewicz, A. Radzikowski.Dieta bogatoresztkowa – definicja, korzyści i normy w pediatrii. „Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka”. 12, s. 139-145, 2010.

  3. Institute of Medicine (IOM). Food and Nutrition Board. Dietary reference intakes: calcium, phosphorus, magnesium, vitamin d and fluoride. Washington, DC: National AcademyPress, 1997.

  4. R. K. Murray, Granner Daryl K., Rodwell Victo; Biochemia Harpera PZWL.

Wrzesień 2019
P W Ś C Pt S N
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30

TAGI

Polityka prywatności