logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Dr n. med. Mateusz Podolec

 

Ciąża

Dla organizmu kobiety to duże wyzwanie i obciążenie – dotąd jego funkcjonowanie miało zapewnić dobrostan jednej osobie, a teraz jest ich więcej. W związku z tym muszą w nim zajść pewne zmiany. Zmiany te są wielowymiarowe – dotyczą zarówno sfery emocjonalnej i psychicznej, jak i anatomii, fizjologii i wszelkich procesów metabolicznych. Te modyfikacje pojawiają się stopniowo wraz z postępem ciąży, zmieniają się w jej trakcie i ustępują zwykle do paru miesięcy od urodzenia dziecka. Dotykają praktycznie wszystkich układów w organizmie kobiety. W tym artykule skupimy się jednak tylko na adaptacjach, które podczas ciąży zachodzą w układzie krążenia.

 

Zmiany w układzie sercowo-naczyniowym u kobiet w ciąży

Dotyczą zarówno objętości krwi krążącej, pracy serca i jego budowy.

  1. Wzrasta objętość krwi krążącej - zaczyna się już w I trymestrze ciąży, a swój szczyt osiąga w II trymestrze (o 40% większa objętość krwi w porównaniu z okresem sprzed ciąży), utrzymując się już przez cały III trymestr na tym samym poziomie. Zwiększa się przede wszystkim ilość płynnej komponenty krwi – osocza, którego objętość w porównaniu z okresem przed ciążą wzrasta o 30-50% (średnio o 40%), podczas gdy objętość tzw. morfotycznych elementów krwi, to jest krwinek czerwonych, białych i płytek krwi wzrasta o około 20% w porównaniu z wartościami sprzed ciąży. Ta dysproporcja pomiędzy zwiększeniem ilości osocza a krwinek prowadzi do spadku stężenia hemoglobiny oraz zmniejszenia hematokrytu (stosunku objętości krwinek czerwonych do objętości pełnej krwi) co widoczne jest w wynikach badań laboratoryjnych. Taki stan nazywamy fizjologiczną niedokrwistością ciężarnych. Nie należy jej mylić z anemią patologiczną, która może wystąpić u ciężarnej z powodu niedoboru witamin i pierwiastków niezbędnych w procesach krwiotwórczych i która wymaga leczenia. W związku z niedokrwistością fizjologiczną czasem u kobiet ciężarnych podczas osłuchiwania serca można wysłuchać szmer skurczowy, który ustępuje wraz z ustąpieniem anemii.

W związku z powyższymi zmianami u kobiet ciężarnych obserwujemy również fizjologiczną leukocytozę, która nie jest związana z żadną chorobą ani infekcją, podwyższone OB, wzrost aktywności układu krzepnięcia (co się wiąże z większą podatnością rozwoju zakrzepicy), u niektórych małopłytkowość ciężarnych.

 

  1. Wzrasta objętości wyrzutowej serca - wraz ze wzrostem objętości krwi krążącej (objętość krwi tłoczona z serca podczas skurczu), a co za tym idzie zwiększa się też pojemność minutowa serca, czyli tzw. rzut serca. Jest to objętość krwi jaką serce tłoczy do naczyń krwionośnych w ciągu jednej minuty. Zwiększa się też rytm serca – przyspiesza o około 10-15 uderzeń na minutę.

 

  1. Spadek oporu naczyniowego - w wyniku działania hormonów ciążowych (progesteronu) następuje rozszerzenie naczyń krwionośnych, a co za tym idzie spadek oporu naczyniowego. Ma to wpływ na obniżenie się ciśnienia tętniczego u ciężarnych w porównaniu z ciśnieniem przed ciążą. Dotyczy to głównie ciśnienia rozkurczowego. Jest to stan przejściowy, pojawia się w II trymestrze i wraca do normy w III trymestrze.

 

  1. Wzrost przepływu krwi przez narządy - w związku z powyższymi zwiększa się przepływ krwi przez niektóre narządy. Dotyczy to głównie macicy, skóry i nerek. Stąd m.in. zwiększona potliwość w ciąży, występowanie uczucia gorąca, a także częstsze oddawane moczu (ma na to również wpływ ucisk powiększonej macicy na pęcherz moczowy).

 

  1. Zmiany anatomiczne w jamie brzusznej i klatce piersiowej - w wyniku powiększania się macicy i co za tym idzie unoszenia przepony w miarę rozwoju ciąży. W związku z unoszeniem się przepony zmienia się ułożenie serca. Serce unosi się do góry i na lewo. Natomiast powiększająca się macica powoduje ucisk na duże naczynia krwionośne. Mniej więcej od połowy ciąży (ok. 20 tygodnia) ucisk dotyczy aorty. Wraz z obniżaniem macicy w miarę trwania ciąży zaczyna ona uciskać żyłę główną dolną, powodując wzrost ciśnienia w jej obrębie, czego konsekwencją może być powstawanie żylaków sromu, odbytu i kończyn dolnych i rozwój zespołu żyły głównej dolnej. W związku z powyższymi zaleca się, aby kobieta ciężarna unikała leżenia w pozycjach zwiększających ucisk macicy na naczynia krwionośne. Absolutnie odradza się leżenie na wznak. Zalecana jest pozycja na lewym boku, z prawą nogą zgiętą w kolanie.

 

  1. Zmiany anatomiczne serca - w następstwie zwiększonego obciążenia i pracy serca następuje powiększenie mięśnia sercowego o około 10% - zwiększa się objętość komór, a także następuje przerost włókien mięśniowych.

 

Zapamiętaj!

Wszystkie wyżej wymienione zmiany pojawiają się fizjologicznie u kobiet w ciąży i w zależności od ich nasilenia mogą wystąpić obniżenie sprawności fizycznej, przejściowe duszności, uczucie zmęczenia.

W prawidłowej ciąży zmiany te mają charakter przejściowy i cofają się samoistnie albo jeszcze w trakcie jej trwania, albo w ciągu kilku tygodni/miesięcy po jej zakończeniu.

Niezbędna jest właściwa systematyczna opieka lekarska (położnika i ginekologa) nad przyszłą mamą i dzieckiem.

U wszystkich kobiet w ciąży konieczne jest wdrożenie badań prewencyjnych, identyfikacja czynników ryzyka (cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, hipercholesterolemii, anemii – ocena stężenia żelaza, choroby tarczycy etc.)

W przypadku podejrzenia występowania chorób układu krążenia konieczna jest konsultacja kardiologa.

ciaza092019

Fot. Ciąża powoduje istotne zmiany w układzie krążenia kobiety.

 

Piśmiennictwo

  1. G. Bręborowicz „Położnictwo i Ginekologia” tom I r. 2016, s. 45-48

  2. S. Hunter, S. Robson „Adaptation of the maternal heart in pregnancy” Br. Heart J. 1992 r. 68, 540

  3. K. Rytlewski ,,Zmiany fizjologiczne w organizmie kobiety ciężarnej i ich znaczenie w praktyce lekarza ogólnego” Przegląd Lekarski 4/65/2008 r., 195-202

 

Październik 2019
P W Ś C Pt S N
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31

TAGI

24 października 2019;
Dzień Walki z Otyłością
03 listopada 2019;
Światowy Dzień Tolerancji
14 listopada 2019;
Światowy Dzień Walki z Cukrzycą
Polityka prywatności