logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Lek. Urszula Gancarczyk

 

Udar mózgu to naczyniowa choroba ośrodkowego układu nerwowego. Jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów na świecie. W Polsce średnio co 8 minut dochodzi do kolejnego zachorowania. Około 15% pacjentów umiera w ciągu miesiąca od wystąpienia objawów a 1/3 chorych żyje z objawami ciężkiego kalectwa. 

Udar niedokrwienny mózgu wywołany jest zmniejszeniem lub zatrzymaniem przepływu krwi w jednej z tętnic mózgowych co w konsekwencji prowadzi do śmierci komórek nerwowych zaopatrywanych przez dane naczynie. Początek choroby najczęściej występuje nagle a objawy zachorowania zależne są od wielkości oraz obszaru, w którym doszło do niedokrwienia. 

Jak więc skutecznie zapobiegać i leczyć pacjentów z udarem mózgu oraz czy kardiolog interwencyjny może pomóc?

W leczeniu udaru niedokrwiennego mózgu najważniejszy jest czas! W każdej minucie niedokrwienia dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia nawet do kilku milionów komórek nerwowych! Im krótszy odstęp od rozpoznania udaru i wdrożenia właściwego leczenia tj przywrócenia przepływu krwi w danej tętnicy tym mniejsze ryzyko zgonu pacjenta oraz ciężkiego kalectwa. 

Podstawą leczenia udaru niedokrwiennego jest leczenie trombolityczne czyli dożylne podanie leku w celu rozpuszczenia wewnątrznaczyniowego zakrzepu. Leczenie to musi zostać zastosowane w tzw. oknie terapeutycznym, czyli w czasie od wystąpienia objawów do podania leku, który maksymalnie wynosi 4,5 godz.

Oprócz terapii dożylnej dostępne są metody leczenia wewnątrznaczyniowego, w tym najczęściej stosowana trombektomia mechaniczna. Zabieg ten polega na wprowadzeniu przez układ naczyń tętniczych specjalnego urządzenia, tzn. trombektomu, do światła zamkniętego naczynia (tętnicy mózgowej). Trombektom wiąże się trwale z elementami zakrzepu a następnie całość usuwana jest ze światła naczynia przywracając jego drożność. Procedura ta wykonywana jest u chorych niezależnie od leczenia trombolitycznego, u których doszło do zamknięcia jednej z głównych tętnic mózgowych a warunki anatomiczne pozwalają na wykonanie zabiegu (tj. wprowadzenie urządzenia do światła naczynia). Zabieg należy wykonać do 6 godzin od zachorowania. Trombektomia mechaniczna wykonywana jest w pracowniach hemodynamicznych przez wielospecjalistyczne zespoły, w skład których wchodzą lekarze wielu specjalności w tym neurolodzy, neurochirurdzy, radiolodzy, anestezjolodzy jak również kardiolodzy interwencyjni.  

Oprócz właściwego leczenia w ostrej fazie udaru równie ważne jest prawidłowe wykrywanie i leczenie schorzeń, które mogą być przyczyną niedokrwienia mózgu.

Jedną z głównych przyczyn udaru jest tzw. zatorowość sercowopochodna (udar sercowozatorowy). Obejmuje ona grupę schorzeń tj. zaburzenia rytmu serca, ostry zawał serca, choroby zastawek, guzy serca infekcyjne zapalenie wsierdzia czy wady wrodzone, w wyniku których w jamach serca dochodzi to powstania materiału zakrzepowego. Materiał ten niesiony wraz z prądem krwi przedostaje się do krążenia mózgowego doprowadzając do niedokrwienia centralnego systemu nerwowego. Najczęstszą przyczyną udaru sercowozatorowego jest migotanie przedsionków. W wyniku tej arytmii tj nieskoordynowanej czynności skurczowej przedsionków dochodzi do powstawania przyściennych skrzeplin. By skutecznie zapobiegać powikłaniom zakrzepowo-zatorowym w przebiegu migotania przedsionków chorzy z tą arytmią wymagają leczenia przeciwkrzepliwego. Niestety część pacjentów ma przeciwwskazania do tego leczenia z uwagi na ciężkie, zagrażające życiu krwawienia np. z przewodu pokarmowego. Przyjmuje się, iż ponad 90% skrzeplin tworzy się w uszku lewego przedsionka. Jest to zachyłek, uwypuklenie ściany lewego przedsionka pozostałe z życia płodowego. Przezskórne zamknięcie uszka lewego przedsionka jest procedurą wykonywaną przez kardiologów interwencyjnych i polega na wszczepieniu do światła uszka specjalnego urządzenia wprowadzonego droga wewnątrznaczyniową a tym samym eliminacji miejsca, gdzie tworzą się skrzepliny.

Kolejnym zabiegiem wykonywanym przez kardiologów interwencyjnych w prewencji udaru niedokrwiennego mózgu jest zabieg przezskórnego zamknięcia przetrwałego kanału owalnego (PFO). PFO to pozostałość otworu owalnego łączącego w życiu płodowym prawy i lewy przedsionek. Po urodzeniu, na skutek zmian ciśnień w przedsionkach otwór owalny ulega zamknięciu a następnie zarośnięciu u większości niemowląt w ciągu pierwszego roku życia. Przyjmuje się, iż u 30% osób nie zarasta on zupełnie a w jego miejscu pozostaje PFO. Obecność przetrwałego kanału owalnego nie jest patologią, natomiast u niektórych osób może być przyczyną niedokrwienia mózgu w wyniku przedostania się skrzeplin z układu żylnego przez PFO do układu tętniczego (tzw zatorowość skrzyżowana). Zabiegi przezskórnego zamknięcia PFO wykonywane są u wyselekcjonowanej grupy pacjentów tj. u ludzi młodych (najczęściej <50 r.ż.) i braku współwystępowania innych potencjalnych przyczyn udaru takich jak arytmie czy zaawansowana miażdżyca.

Do niedokrwienia centralnego systemu nerwowego może również dojść w wyniku tzw choroby dużych naczyń, czyli zwężenia/zamknięcia tętnic dogłowowych (tętnice szyjne wspólne, tętnice szyjne wewnętrzne), najczęściej w wyniku zaawansowanych zmian miażdżycowych. Istotne zwężenie tętnicy szyjnej (zwężenie o 50-99%) jest przyczyną 10-15% wszystkich udarów mózgu. Podstawą leczenia pacjentów z zaawansowaną miażdżycą tętnic dogłowowych, oprócz optymalnej farmakoterapii, jest leczenie zabiegowe. Dostępne są dwa rodzaje zabiegów o udowodnionej skuteczności – metoda chirurgiczna oraz wewnątrznaczyniowa. Metoda chirurgiczna, czyli endarterektomia tętnic szyjnych polega na operacyjnym usunięciu blaszek miażdżycowych ze światła tętnicy. Metoda wewnątrznaczyniowa tj. angioplastyka tętnic szyjnych jest procedurą mniej inwazyjną. W trakcie tego zabiegu, analogicznie jak przy zabiegach na tętnicach wieńcowych, przy pomocy specjalnych cewników naczynie szyjne jest poszerzane od wewnątrz a w miejscu zwężenia wszczepiany jest stent.

 

czykardiolog

Ryc. 1. A – istotne zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej, B – stan po skutecznej angioplastyce tętnicy szyjnej wewnętrznej

 

Bibliografia

  1. Wnuk M. Słowik A. Udar mózgu na dyżurze, Poznań, Termedia Wydawnictwa Medyczne, 2016, ISBN:978-83-7988-169-7
  2. Kirchhof P. Benussi S. Kotecha D. i wsp. Wytyczne ESC dotyczące leczenia migotania przedsionków w 2016 roku, opracowane we współpracy z EACTS. Kardiologia Polska 2016; 74, 12: 1359–1469; DOI: 10.5603/KP.2016.0172 
  3. Aboyans V. Ricco JB. Bartelink MELi wsp. Wytyczne ESC dotyczące rozpoznawania i leczenia chorób tętnic obwodowych w 2017 roku, przygotowane we współpracy z ESVS.  Kardiologia Polska 2017; 75, 11: 1065–1160; DOI: 10.5603/KP.2017.0216

 

Kwiecień 2020
P W Ś C Pt S N
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30

TAGI

Polityka prywatności