Profilaktyka w Małopolsce

logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Agnieszka Sarnecka

 

Wirusy to niewielkie cząstki zakaźne, które nie mają struktury komórkowej ani własnych procesów metabolicznych. Nie są one zdolne do namnażania się poza komórkami żywiciela, ale wykorzystują do tego jego komórki i układy metaboliczne. Najprostsze wirusy składają się z kwasu nukleinowego tworzącego genom (DNA lub RNA) oraz białkowego płaszcza – kapsydu. Mimo tej pozornej prostoty, wirusy wykazują ogromną różnorodność biologiczną i infekują praktycznie wszystkie formy życia, w tym rośliny, zwierzęta i ludzi. Dodatkowo mają zdolność do szybkiej zmiany swojej struktury genetycznej w wyniku mutacji czy rekombinacji genów, przez co stale pojawiają się nowe choroby wirusowe. Zakażenia wirusowe zwykle przebiegają łagodnie, najczęściej dając objawy przeziębienia, lub nawet bezobjawowo. Jednak co jakiś czas pojawiają się wirusy, które stwarzają olbrzymie zagrożenie dla ludzi. Ich szybkie rozprzestrzenianie się prowadzi do epidemii czy pandemii, nierzadko dziesiątkując ludzkość, a nawet zmieniając bieg dziejów.

 

Epidemie wirusowe, zwane dawniej zarazami lub plagami, nękają ludność od wieków. W tym artykule omówione zostaną tylko wybrane z nich.

Już w zapiskach Galena, lekarza na dworze Marka Aureliusza, odnaleźć można opis zakaźnej choroby przebiegającej z charakterystyczną wysypką oraz biegunką, która rozprzestrzeniała się w imperium rzymskim w latach 165-180 pod nazwą zarazy Antoninów, a prawdopodobnie była epidemią ospy prawdziwej przeniesionej przez żołnierzy rzymskich wracających z kampanii na Bliskim Wschodzie. Szacuje się, że zabijała ona nawet ¼ zakażonych, a łączna liczba ofiar wyniosła co najmniej 5 milionów osób. Szybkiemu szerzeniu się zakażenia sprzyjał ówczesny brak wiedzy dotyczącej higieny i izolacji zakażonych. Epidemie ospy prawdziwej jeszcze wielokrotnie nękały ludzkość, powodując śmierć ponad 50 milionów osób. Dopiero w 1980 roku, dzięki wprowadzeniu szczepień, choroba ta została uznana za eradykowaną.

Wirus grypy - kolejny wirus, który od lat jest przyczyną powracających epidemii. Szczególnie groźny jego podtyp AH1N1 zwany „grypą hiszpanką” był przyczyną śmierci ponad 50 milionów (a według niektórych nawet 100 milionów) ludzi w latach 1918-1919, a zachorowała na nią 1/3 populacji świata. Nazwa sugerująca, że to Hiszpania została najmocniej dotknięta przez epidemię jest myląca. W rzeczywistości różnice w raportowaniu liczby przypadków wynikały głównie z tego, że wiele krajów, w odróżnieniu od neutralnej Hiszpanii, nie upubliczniało rzeczywistych statystyk w obawie przed obniżeniem morale w trwającej jeszcze I wojnie światowej. Liczba zgonów spowodowana grypą była kilkukrotnie większa niż starty wojenne. „Hiszpanka” przebiegała w trzech falach, pierwsza była stosunkowo łagodna, natomiast druga powodowała niespotykaną dotąd śmiertelność (10-20%), spowodowaną krwotocznym zapaleniem płuc. Nietypową cechą tej pandemii był odwrócony profil wieku ofiar – umierali przede wszystkim ludzie młodzi i w średnim wieku (20-40 lat), podczas gdy typowo najcięższy przebieg zakażenia grypą występuje u dzieci, osób starszych i z obniżoną odpornością. Do dziś nie wiadomo do końca z czego to wynikało, postuluje się m. in. udział zbyt nasilonej odpowiedzi immunologicznej prowadzącej do uszkodzenia płuc, stosowanie zbyt dużych dawek aspiryny oraz braki żywieniowe i złe warunki sanitarne wynikające z samej wojny. Aktualnie szczepienia przeciwko grypie są dostępne i zalecane. Jednak z uwagi na dużą zmienność wirusa konieczne jest coroczne powtarzanie szczepień. Mimo to, co pewien czas pojawiają się groźniejsze szczepy wirusa, jak np. typ A H1N1, zwany potocznie „świńską grypą”, który w latach 2009-2010 był przyczyną 150 000 – 575 000 zgonów, głównie wśród osób poniżej 65 roku życia.

Koronawirusy są znane od wielu lat i powodują sezonowe zachorowania przebiegające z objawami przeziębienia. Cechują się dużym rozpowszechnieniem i częstym występowaniem rekombinacji genetycznych, co umożliwia im rozprzestrzenianie się w świecie zwierząt, a także „przechodzenie” na człowieka. W ostatnich latach pojawiły się 3 nowe koronawirusy szczególnie groźne dla człowieka.

W roku 2002 w chińskiej prowincji Guangdong pojawił się wirus SARS - nazywany tak od wywoływanego przez niego zespołu ciężkiej niewydolności oddechowej (ang. Severe Acute Respiratory Syndrome), który spowodował falę zachorowań i blisko 800 zgonów.

W 2012 roku na Bliskim Wschodzie zidentyfikowano wirus MERS, który również może prowadzić do ciężkiego zapalenia płuc. Do tej pory z jego powodu zmarło ponad 850 ludzi. Przypuszcza się, że wirus może przenosić się zarówno z chorujących zwierząt (głównie wielbłądów) na człowieka, jak i między ludźmi drogą bezpośredniego kontaktu.

Koronawirus SARS-CoV2 - od listopada 2019 zmagamy się z pandemią, która rozpoczęła się w chińskim mieście Wuhan i szybko rozprzestrzeniła na cały świat. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia na dzień 27 kwietnia 2020 roku w 213 krajach potwierdzono 2 883 603 przypadki zakażenia tym koronawirusem, a zmarło 198 842 osoby. Pomimo wdrożenia zasad izolacji na niespotykaną dotąd skalę oraz intensywnej pracy klinicystów i naukowców mającej na celu poznanie wirusa oraz opracowanie skutecznego leczenia i szczepionek, wciąż nie udało się opanować epidemii. Nasza wiedza na temat wirusa jest nadal niewystarczająca. Uznaje się, że tak szybkiemu rozprzestrzenianiu się wirusa sprzyja jego duża zakaźność oraz bezobjawowy lub łagodny przebieg zakażenia u większości osób. U części osób jednak infekcja ma ciężki przebieg, dotykając głównie układu oddechowego, w tym powodując ciężką niewydolność oddechową, wymagającą leczenia w warunkach intensywnej terapii medycznej.

Jednostka chorobowa wywołana przez SARS-CoV2 otrzymała nazwę Covid-19 (ang. Coronavirus Disease 2019). Więcej informacji dotyczących różnych aspektów związanych z zakażeniem koronawirusem znajdzie się w kolejnych opracowaniach na niniejszej stronie.

 

termometrirekawiczki

Rycina. Walka z epidemią wymaga odpowiedniego zabezpieczenia personelu medycznego. (obraz leo2014 z Pixabay)

 

Piśmiennictwo:

  1. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 [odczyt 27.04.2020]

  2. https://www.who.int/emergencies/mers-cov/en [odczyt 27.04.2020]

  3. https://www.cdc.gov [odczyt 27.04.2020]

  4. https://pl.wikipedia.org [odczyt 27.04.2020]

  5. https://www.livescience.com/worst-epidemics-and-pandemics-in-history [odczyt 27.04.2020]

  6. BienzK.A., Wirusologia ogólna, [w:] P.B.Heczko, A.Pietrzyk (red.), Mikrobiologia lekarska, wyd. I, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007

  7. CannA.J., Principles of Molecular Virology, wyd. IV, Elsevier, 2005,

  8. W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński. Epidemie, klęski i wojny. „Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich”, Oddział w Poznaniu 2008

 

Maj 2020
P W Ś C Pt S N
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

TAGI

Deklaracja Dostępności           Polityka prywatności