logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Lek. Klaudia Knap


Znajomość problematyki interakcji pomiędzy żywnością a lekami i świadomość ich znaczenia są niezbędnymi warunkami skuteczności oraz bezpieczeństwa terapii.Jak się okazuje, to czy pacjent przyjmuje określony lek przed posiłkiem czy w trakcie posiłku oraz czym go popija i co zjada, ma bardzo duże znaczenie nie tylko w powodzeniu danej terapii, ale może również zapobiegać zagrażającym zdrowiu, przykrym następstwom tych interakcji.



Niekorzystne działanie interakcji lek-żywność w organizmie człowieka jest istotne szczególnie wtedy, gdy leki przyjmowane są przez długi czas i w stosunkowo dużych dawkach. Około 75% leków przyjmowanych jest doustnie, dlatego znaczny wpływ na ich dostępność i działanie wywiera pora spożywania posiłku, skład pożywienia oraz zażywane suplementy. Większość składników naszej diety może modyfikować praktycznie każdy etap farmakokinetyki leku, tj. wchłanianie, metabolizm i jego wydalanie. 

  • Wpływ żywności na wchłanianie leków:

Niektóre składniki pożywienia mogą wiązać lek w przewodzie pokarmowym, co utrudnia, a niekiedy uniemożliwia jego wchłanianie. Inne pokarmy mogą działać wręcz odwrotnie, powodując przyspieszenie wchłaniania leków. Przykładem jest żywność o dużej zawartości tłuszczu, która zwiększa wchłanianie leków dobrze rozpuszczalnych w tłuszczach (tj. o dużej lipofilności), co może narazić pacjenta na wystąpienie działań niepożądanych. Bardzo niebezpieczna interakcja zachodzi pomiędzy tłuszczami i niektórymi preparatami teofiliny. Wzrost stężenia tego leku we krwi może być przyczyną tachykardii, zaburzeń rytmu serca, hipotonii, bólów głowy oraz zaburzeń snu. Nieświadomość możliwości występowania interakcji pomiędzy lekami a posiłkami bogatotłuszczowymi może spowodować również wiele innych groźnych objawów, takich jak zwolnienie czynności serca, zaburzenia przewodzenia serca i niedociśnienie u chorych leczonych ß-adrenolitykami (szeroka grupa leków stosowanych w chorobach układu krążenia). Wiele składników pokarmowych, takich jak np. błonnik pokarmowy również wchodzi w interakcję ze składnikami leku, powodując zwolnienie jego wchłaniania. Błonnik pokarmowy skraca czas pasażu jelitowego, a także może wiązać w świetle jelita szereg substancji, tworząc trudno wchłaniające się kompleksy. Prowadzi to najczęściej do obniżenia poziomu leku we krwi, co naraża pacjenta na brak działania terapeutycznego i może mieć bardzo groźne dla zdrowia następstwa. Przyjmowanie preparatów naparstnicy stosowanych w leczeniu niewydolności krążenia i w zaburzeniach rytmu serca łącznie z posiłkiem bogatobłonnikowym powoduje obniżone ich wchłanianie, co może doprowadzić np. do zaostrzenia niewydolności krążenia.

  • Wpływ żywności na metabolizm leków:

Niektóre składniki żywności mogą mieć znaczący wpływ na procesy metaboliczne leku w organizmie. Dotychczas najlepiej udokumentowaną interakcją jest wpływ soku grejpfrutowego na metabolizm leków w wątrobie. Popicie leku sokiem grejpfrutowym prowadzi do zahamowania pewnej grupy enzymów wątrobowych, przez co lek nie może być metabolizowany i wzrasta jego stężenie we krwi. W przypadku niektórych leków, takich jak np. blokery kanału wapniowego (amlodypina, nifedypina), wzrost ten może być nawet 3-10 krotny, co naraża pacjenta na spadek ciśnienia tętniczego i bóle głowy. Popijanie statyn (np. atorwastatyna, simwastatyna) sokiem grejpfrutowym może wiązać się z ryzykiem objawów niepożądanych spowodowanych przedawkowaniem leku, takich jak osłabienie mięśni, bóle mięśniowe, miopatie. Aby uniknąć interakcji leku z sokiem grejpfrutowym, nie należy pić soku co najmniej 4 godziny przed przyjęciem i 4 godziny po przyjęciu leku. Zalecenia te dotyczą również spożycia grejpfrutów oraz soków z niektórych gatunków pomarańczy, które mogą wywoływać podobne działanie jak sok grejpfrutowy.

  • Inne interakcje składników pożywienia i leków:

W niektórych przypadkach składniki diety mogą zmniejszyć lub zniwelować całkowicie działanie leku poprzez działanie antagonistyczne. Pacjenci przyjmujący doustne leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna i acenokumarol, powinni unikać spożywania dużej ilości produktów bogatych w witaminę K (np. kapusta, brukselka, zielona sałata, kalarepa, szparagi, szpinak, awokado oraz jego przetwory, soczewica, kalafior, brokuły, soja, płatki owsiane, otręby, wątroba) oraz suplementów diety zawierających tą witaminę. Na skutek interakcji witaminy K i leków z tej grupy dochodzi do zmniejszenia skuteczności leczenia i związanego z tym zwiększenia ryzyka powstania zakrzepów. Dieta pacjentów przyjmujących doustne leki przeciwzakrzepowe powinna więc zawierać stałą, względnie małą ilość witaminy K. Niebezpieczne może być również spożywanie dużych ilości lukrecji przez osoby stosujące środki moczopędne z grupy diuretyków pętlowych (np. furosemid). Oba środki powodują zwiększenie wydalania jonów potasu przez nerki, co z kolei prowadzi do zubożenia organizmu w potas. U niektórych chorych w wyniku tej interakcji może dojść do istotnego osłabienia, bolesnych skurczów mięśni, porażeń, zaburzeń przewodzenia i rytmu serca, a nawet w skrajnych przypadkach zatrzymania krążenia.

leki i zywnosc

Fot. Interakcje leków z żywnością – sok grejpfrutowy może zmieniać metabolizm leków.



Piśmiennictwo:
1. Gawęcki J, Mossor – Pietraszewska T. (red). Kompendium wiedzy o żywności, żywieniu i zdrowiu. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa, 2004: 341 – 354.


2. Paśko P, Chłopicka J, Zagrodzki P. Nowe metody nauczania bromatologii – jako jednego z elementów medycyny prewencyjnej. Hygeia Public Health, 2011 46: 414-417.

3. Sobotta Ł, Suliburska J. M. Interakcje lek – żywność. BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLIV,2011 (1): 95–103.

4. Suliburska J. Ocena występowania interakcji pomiędzy lekami hipotensyjnymi a składnikami pożywienia i suplementami diety u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLIII, 2010: 35 – 40.

5. Gawrońska-Szklarz B. Polimorfizm genów enzymów biorących udział w metabolizmie leków. Problemy Terapii Monitorowanej 2000; 11: 14-25.

Październik 2019
P W Ś C Pt S N
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31

TAGI

24 października 2019;
Dzień Walki z Otyłością
03 listopada 2019;
Światowy Dzień Tolerancji
14 listopada 2019;
Światowy Dzień Walki z Cukrzycą
Polityka prywatności