Profilaktyka w Małopolsce

logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Lek. Urszula Gancarczyk

 

          Przewlekła choroba nerek (PChN) to utrzymujące się powyżej 3 miesięcy zaburzenia struktury lub funkcji nerek. Szacuje się, że częstość występowania tego schorzenia w populacji ogólnej wynosi 11-13%. Do najczęstszych przyczyn PChN zaliczamy nefropatię cukrzycową (uszkodzenie nerek w przebiegu cukrzycy), nefropatię nadciśnieniową, kłębuszkowe zapalenie nerek oraz uszkodzenie nerek w przebiegu miażdżycy.

          Odpowiednie postępowanie dietetyczne oraz właściwa farmakoterapia może w istotny sposób ograniczyć postęp choroby.

          Zalecenia dietetyczne w przewlekłych chorobach nerek dotyczą dostarczenia podstawowych składników odżywczych tj: energii w postaci węglowodanów i tłuszczów, białka, fosforu, potasu, sodu, płynów oraz witamin.

          Podstawowym celem leczenia żywieniowego u chorych z PChN jest dostateczna podaż energii. Jej wielkość zależy od aktualnego stanu odżywienia, aktywności fizycznej oraz wieku pacjenta. U osób dorosłych z prawidłową masą ciała zaleca się podaż około 35 kcal/kg/dobę. Podstawowe źródło energii powinny stanowić węglowodany złożone pod postacią nisko przetworzonych produktów zbożowych (razowe pieczywo, płatki owsiane, makarony) i pokrywać 50-60% zapotrzebowania energetycznego. Do 30% dziennego zapotrzebowania powinno pochodzić ze spożycia tłuszczy, w tym preferowane są tłuszcze jedno- i wielonienasycone zawarte m. in. w olejach roślinnych (lniany, słonecznikowy, rzepakowy, kukurydziany, oliwie z oliwek), margarynach miękkich (produkowane z olejów), oraz rybach, zwłaszcza morskich.

          Zalecane dzienne spożycie białka zależy od zaawansowania choroby nerek, której wyznacznikiem jest m. in. spadek filtracji kłębuszkowej (GFR). Dla pacjentów z prawidłową lub nieznacznie obniżoną filtracją kłębuszkową (GFR > 60 ml/min/1,73 m2) dzienne spożycie białka powinno wynosić 0,8 - 1 g/kg/dobę. Pacjentom z obniżonym wskaźnikiem GFR (25 – 60 ml/min/1,73 m2) zaleca się niewielkie ograniczenie przyjmowania białka > 0,8 g/kg/dobę. U osób z ciężko upośledzoną funkcją nerek (GFR <25 ml/min/1,73 m2) zaleca się ograniczenie dziennej podaży tego składnika odżywczego, które powinno wynosić 0,6 – 0,75 g/kg. U pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek (GFR <15 ml/min/1,73 m2) można stosować dietę bardzo niskobiałkową (<0,6 g/kg/dobę) z jednoczesną suplementacją aminokwasów ketogennych. Wskazane jest by co najmniej 50% spożywanego białka stanowiło białko bogate w aminokwasy egzogenne, tj. aminokwasy niewytwarzane przez nasz organizm, które muszą być dostarczone w pożywieniu. Bogate źródło tego składnika odżywczego stanowią mleko i jego przetwory, białko jaj oraz ryby i drób. Nie zaleca się spożywania tzw. suchych roślin strączkowych, tj. białej fasoli, soi, soczewicy, grochu z uwagi na bardzo wysoką zawartość potasu.

          U osób z przewlekłą chorobą nerek dochodzi do upośledzenia zdolności wydalania fosforu. Podwyższony poziom tego składnika mineralnego we krwi prowadzi do zaburzeń gospodarki wapniowej organizmu – im wyższy poziom fosforu tym niższy poziom wapnia ze względu na możliwość wytrącania się soli wapniowo-fosforanowych w tkankach. Ograniczenie spożycia fosforu zaleca się u pacjentów z PChN z umiarkowanie lub ciężko upośledzonym przesączaniem kłębuszkowym (GFR < 45ml/min/1,73 m2) szczególnie w przypadku podwyższonego poziomu tego składnika mineralnego w surowicy. Produkty bogate w fosfor, których spożycie należy ograniczać w przypadku zaawansowania choroby to równocześnie produkty zawierające wysokiej wartości białko takie jak produkty mleczne, sery, orzechy, nerkowce oraz napoje bezalkoholowe.

          Ilość przyjmowanego wraz z pożywieniem sodu na bezpośrednie przełożenie na objętość przestrzeni zewnątrzkomórkowej a tym samym przeciążenie układu krążenia – im więcej soli spożywamy tym więcej płynów zatrzymywanych jest w organizmie. Dzienne spożycie sodu, szczególnie u pacjentów z rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym należy ograniczyć < 2,3 g/dobę. W sposób szczególny zależy zwrócić uwagę, aby w trakcie przygotowywania potraw ich nie dosalać (1 łyżeczka o pojemności 5 ml zawiera około 5g chlorku sodu a tym samym 2 g sodu!). Bogate w sód produkty spożywcze to pieczywo, produkty zbożowe, margaryna oraz produkty wysoko przetworzone tj wędliny, konserwy.

          Ograniczenie przyjmowania potasu zależy od zaawansowania choroby. Szczególnie istotne jest monitorowanie spożycia tego składnika mineralnego u pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek leczonych za pomocą hemodializ. Produkty zawierające dużą ilość potasu znajdują się m.in. w niektórych owocach (banany), warzywach (pomidory), czekoladzie, orzechach, roślinach strączkowych, nasionach słonecznika, mleku oraz w substytutach soli kuchennej

          U pacjentów z zachowaną funkcją wydalniczą nerek odpowiednia podaż płynów jest konieczna do utrzymania prawidłowej diurezy. Należy unikać napoi alkoholowych, soków owocowych oraz przetworzonych napoi bezalkoholowych. Ograniczenia przyjmowania płynów dotyczą przede wszystkim pacjentów z istotnie upośledzoną funkcją nerek w przypadku wystąpienia objawów przewodnienia.

          W przebiegu przewlekłej choroby nerek najczęściej spotykany niedobór witamin dotyczy niedoboru witamin z grupy B, w tym głównie wit B6, jak również może dotyczyć niedoboru wit C, kwasu foliowego, wit E, PP oraz D3. Zaburzenia gospodarki witaminowej u pacjentów z PChN mogą prowadzić również do hiperwitaminozy, tj. zespołu objawów chorobowych wywołany nadmiarem witamin w organizmie – dotyczy to przede wszystkim witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, w tym wit A. U pacjentów leczonych zachowawczo brak jest wskazań do rutynowej suplementacji którejkolwiek z witamin.

Fot. Produkty, których pacjenci z przewlekła chorobą nerek powinni unikać.

Bibliografia:

Gajewski P. (red.), Interna, Med. Prakt., Kraków 2017; http://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.14.2.

Kokot F., Hyla-Klekot L., Klinger M., Durlik M., Drabczyk R.: Nefrologia – postępy 2015. Med. Prakt., 2016; 3: e5–e6

Kokot F., Hyla-Klekot L., Klinger M., Durlik M., Drabczyk R.: Nefrologia – postępy 2014. Med. Prakt., 2015; 2: e5–e6

Wnęk D., Dieta w przewlekłej niewydolności nerek, 25.04.2017, https://dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/163300,dieta-w-przewleklej-niewydolnosci-nerek

Hill N.R., Fatoba S.T. i in., Global Prevalence of Chronic Kidney Disease – A Systematic Review and Meta-Analysis; PLoS One. 2016; 11(7): e0158765.

Rutkowski B., Małgorzewicz S., Łysiak-Szydłowska W., i in., Stanowisko dotyczące rozpoznawania oraz postępowania w przypadku niedożywienia dorosłych chorych z przewlekłą chorobą nerek. Forum Nefrologiczne 2010, tom 3, nr 2, 138–142

Kłosiewicz-Latoszek L., Szostak W.B. i in., Wytyczne Polskiego Forum Profilaktyki dotyczące zasad prawidłowego żywienia, Polskie Forum Profilaktyki, http://www.pfp.edu.pl/wytyczne/zywienie.html

 

 

Maj 2020
P W Ś C Pt S N
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

TAGI

Deklaracja Dostępności           Polityka prywatności