logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Lek. Martyna Duplicka

Co to jest zatorowość płucna?

Zatorowość płucna polega na zamknięciu lub zwężeniu tętnicy płucnej lub części jej rozgałęzień przez materiał zatorowy. Spowodowana jest najczęściej przez skrzepliny, które przedostają się do krążenia płucnego z żył kończyn dolnych lub miednicy mniejszej, rzadziej z górnej połowy ciała (np. z żył podobojczykowych i pachowych), a sporadycznie może być to płyn owodniowy, powietrze (przy wprowadzeniu cewnika do żyły centralnej, lub przy jego usuwaniu), tkanka tłuszczowa (po złamaniu kości długiej), masy nowotworowe (np. rak nerki lub żołądka), ciała obce (np. materiał do embolizacji). Nie jest to jak widać choroba wyłącznie kardiologiczna, gdyż zatorowość płucna może wystąpić u pacjentów oddziałów ortopedycznych, neurologicznych, pulmonologicznych czy ginekologicznych.

Czy zatorowość płucna jest groźna? Jak często występuje?
Musimy zdawać sobie sprawę, że zatorowość płucna zajmuje trzecie miejsce (po zawale serca i udarze mózgu) wśród przyczyn zgonów na skutek chorób układu krążenia, a wśród kobiet ciężarnych i położnic w krajach rozwiniętych jest najczęstszą przyczyną zgonów.

Zatorowość płucna o ciężkim przebiegu, bez właściwego leczenia jest często chorobą śmiertelną, a w swoim przewlekłym przebiegu może prowadzić do niewydolności prawej komory serca, nadciśnienia płucnego, w dalszej konsekwencji do niepełnosprawności. Rozpoznanie jest często trudne, gdyż może przybierać różne maski, np. zapalenia płuc czy oskrzeli, astmy oskrzelowej, niewydolności serca, choroby niedokrwiennej serca.

Co wspólnego z zatorowością płucną ma zakrzepica żył kończyn dolnych?

W większości przypadków skrzeplina w łożysku płucnym pochodzi z żył kończyn dolnych (Ryc.). Do zatorowości płucnej dochodzi w ciągu 3-7 dni po wystąpieniu zakrzepicy żył głębokich, dlatego warto znać objawy zakrzepicy żylnej. Należą do nich m.in. : obrzęk podudzia lub całej kończyny, czasem postrzegany jako pogrubienie kończyny, ból łydki podczas chodzenia, tkliwość lub bolesność przy ucisku, ocieplenie kończyny, stan podgorączkowy, niekiedy gorączka na skutek stanu zapalnego wokół żyły z zakrzepem.

Zakrzepica y gbokich500x500

Ryc. Zakrzepica żył głębokich prawej kończyny dolnej (obrzęk i zaczerwienienie prawego podudzia).

 

Jakie są objawy zatorowości płucnej?

Najczęstsze objawy, które pojawiają się w przebiegu zatorowości płucnej to duszność (często opisywana przez pacjentów jako uczucie braku powietrza czy braku tchu), przyspieszona akcja serca (>100/min), szybki oddech (>16 oddechów/minutę), ból w klatce piersiowej, ograniczenie tolerancji wysiłku, kaszel, zasłabnięcie, krwioplucie, objawy zakrzepicy żył głębokich.

Jakie są czynniki ryzyka wystąpienia zatorowości płucnej?

  • operacje - w obrębie jamy brzusznej i miednicy, alloplastyka stawu kolanowego i biodrowego, utrzymywanie wkłucia centralnego, intensywna opieka pooperacyjna,

  • z zakresu położnictwa: cięcie cesarskie, okres połogu, późny okres ciąży,

  • nowotwory złośliwe: nowotwory narządów jamy brzusznej i miednicy, chemioterapia, przerzuty nowotworowe,

  • ograniczone poruszanie się: przewlekła hospitalizacja, uszkodzenia rdzenia kręgowego, pobyt w ośrodku opieki przewlekłej,

  • przebyta już wcześniej żylna choroba zakrzepowo-zatorowa,

  • choroby sercowo-naczyniowe: wrodzona choroba serca, niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, zakrzepica żył powierzchownych,

  • estrogeny: antykoncepcja, hormonalna terapia zastępcza,

  • inne choroby: przewlekła obturacyjna choroba płuc, niewydolność oddechowa, otyłość, niesprawność z przyczyn neurologicznych, wrodzone zaburzenia krzepnięcia (trombofilie), przewlekła dializoterapia, długotrwała podróż w pozycji siedzącej, palenie papierosów.

Wymienione czynniki ryzyka dzielą się na przemijające (np. przebyta operacja ortopedyczna) oraz niemodyfikowalne (np. wrodzone zaburzenia krzepnięcia). Ten podział ma istotne znaczenie przy decyzji, jak długo należy stosować leczenie przeciwkrzepliwe.

Jak rozpoznać zatorowość płucną?
W przypadku podejrzenia choroby postępowanie zależy od ogólnego stanu pacjenta. Chorzy w ciężkim stanie z podejrzeniem zatorowości płucnej wymagają szybkiej diagnostyki obrazowej, badaniem wykonywanym w pierwszej kolejności jest ocena tętnic płucnych w tomografii komputerowej. Wykonuje się również badanie krwi (oznaczenie D-dimeru), RTG klatki piersiowej, echo serca, USG żył kończyn dolnych.

Jak leczymy zatorowość płucną?
Kluczową rolę odgrywają leki przeciwkrzepliwe. Zwykle początkowo stosuje się heparynę niefrakcjonowaną lub heparynę drobnocząsteczkową, w późniejszym okresie dołącza się doustne leki przeciwkrzepliwe, które pacjent powinien zażywać zgodnie z zaleceniami i pod stałą kontrolą lekarza. Długość leczenia zależy od przyczyny zatorowości, lekarz ustala ją indywidualnie biorąc pod uwagę całokształt obrazu pacjenta.

Czy możemy zapobiec chorobie?
Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna. Jeśli zatorowość płucną wywołują czynniki przemijające (np. operacje ortopedyczne, złamania, długotrwałe unieruchomienie) to w profilaktyce stosuje się często wstrzyknięcia podskórne heparyny drobnocząsteczkowej, wczesne uruchamianie po zabiegu, pończochy elastyczne o stopniowanym ucisku, urządzenia do przerywanego stopniowanego ucisku. Wybór metody zależy od indywidualnej charakterystyki pacjenta, dostępności, kosztów oraz możliwości zastosowania poszczególnych metod. Niestety u niektórych pacjentów, zwłaszcza z dziedziczną predyspozycją do zakrzepicy zatorowość występuje nagle bez ustalonej przyczyny.

Warto wiedzieć!

  • Zatorowość płucna może przebiegać bezobjawowo lub skąpoobjawowo – należy ją podejrzewać u osób z czynnikami ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej!

  • Dokładny wywiad może naprowadzić lekarza na właściwe rozpoznanie – należy poinformować o wszystkich zażywanych lekach (w tym antykoncepcji), przebytych operacjach, chorobach przewlekłych.

  • W przypadku niewyjaśnionych trudności w oddychaniu, duszności, bólu w klatce piersiowej, kaszlu z odkrztuszaniem krwistej plwociny należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem!

Piśmiennictwo

1. Interna Szczeklika 2017/2018, Mały Podręcznik pod red. Piotra Gajewskiego, Wydanie IX, Kraków, Medycyna Praktyczna, 2017, ISBN 978-83-7430-519-8, Zakrzepica żył głębokich s. 372, 374, 376.
2. Wielka Interna Kardiologia z elementami angiologii część II, pod red. P.Pruszczyka, T.Hryniewieckiego, J.Drożdża, wydanie I, Medical Tribune, Warszawa 2010, ISBN 978-83-60135-82-2, Zatorowość płucna, s. 449, 451.
3. Konstantinides S, Torbicki A, Agnelli A, et al. Wytyczne ESC dotyczące rozpoznawania i postępowania w ostrej zatorowości płucnej w 2014 roku, Kardiologia Polska 2014; 72, 11: 997–1053.

 

Lipiec 2019
P W Ś C Pt S N
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31

TAGI

Polityka prywatności