logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Lek. Aleksandra Lenart-Migdalska

Jod jest jednym z najważniejszych mikroelementów dla prawidłowego funkcjonowania ludzkiego ustroju.

Jod jest mikroelementem wszechobecnym w przyrodzie, występuje w powietrzu, wodzie, glebie i organizmach żywych. Jego rozpowszechnienie jest nierównomierne. Największym na ziemi magazynem jodu jest woda morska i wszelkie produkty pochodzenia morskiego i oceanicznego, tj. glony, skorupiaki i ryby.

Jako podstawowy składnik hormonów tarczycy (trójjodotyroniny i tyroksyny) uczestniczy w regulacji metabolizmu człowieka. Hormony tarczycy wpływają na dojrzewanie morfologiczne i czynnościowe wielu tkanek i narządów, m.in. układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Biorą udział w regulacji stałej temperatury ciała, erytropoezy, przemiany węglowodanów, motoryki przewodu pokarmowego.

Zapotrzebowanie na jod u ludzi zmienia się w różnych okresach życia, zależy od wieku, płci i trybu życia (Tab.). W stanach fizjologicznych takich jak ciąża i laktacja u kobiet oraz okres wzrostu u dzieci zapotrzebowanie na ten pierwiastek rośnie.

Tab. Zalecane dobowe spożycie jodu zgodnie z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia.

Wiek

Zalecane dziennie spożycie jodu (μg/d)

dzieci do 5. r.ż

90

dzieci w wieku 6-12 lat

120

dzieci ≥ 12 lat i dorośli

150

kobiety ciężarne i karmiące

250

Niedobór jodu jest światowym problemem zdrowia publicznego ze względu na zasięg i skutki. Problem ten dotyczy ok. 2 bilionów ludzi i został uznany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) za jeden z czynników mających bezpośredni wpływ na stan zdrowotności populacji. Europa jest kontynentem o najwyższym odsetku (ok. 60%) mieszkańców dotkniętych niedoborem jodu. Codzienne pożywienie Europejczyków, w tym również mieszkańców Polski, nie zapewnia odpowiedniego spożycia tego mikroelementu.

Niedostateczne spożycie jodu prowadzi do zaburzeń określanych jako zaburzenia z niedoboru jodu. Objawy niedoboru mogą występować w każdym wieku. Najbardziej poważne konsekwencje występują w okresie życia płodowego oraz dzieciństwa. Niedobór jodu podczas ciąży powoduje zwiększone ryzyko martwych urodzeń, poronień samoistnych oraz wad wrodzonych płodu, zwiększoną śmiertelność noworodków w okresie okołoporodowym, zaburzenia rozwoju umysłowego i somatycznego u dzieci. Niedostateczna podaż jodu w okresie ciąży powoduje nieodwracalne zmiany w rozwijającym się mózgu płodu, czego najbardziej ekstremalną manifestacją jest kretynizm, charakteryzujący się niedorozwojem umysłowym ciężkiego stopnia, współistniejący z karłowatością, starczym wyglądem i upośledzeniem słuchu.

Długotrwałe niedobory jodu prowadzą do:

  • niedoczynności tarczycy, powiększenia gruczołu tarczowego i powstania wola. Powiększenie tarczycy jest najwcześniejszym objawem niedoboru jodu. Do objawów niedoczynności tarczycy należą m.in.: osłabienie, zmęczenie, zmniejszona tolerancja wysiłku, ogólne spowolnienie (psychomotoryczne i mowy), senność, przyrost masy ciała, upośledzenie pamięci, obniżenie zdolności intelektualnej, bradykardia, sucha i łuszcząca skóra, uczucie chłodu, łatwe marznięcie, zaparcia, zaburzenia miesiączkowania. U osób dorosłych zamieszkujących obszary z niedoborem jodu występuje zwiększone ryzyko chorób gruczołu tarczycowego, w tym także raka tarczycy.

Głównym źródłem jodu dla ludzi jest pożywienie (absorpcję jodu z przewodu pokarmowego ludzi ocenia się na 80-90%). Zaledwie 10% zapotrzebowania ludzi na jod pokrywa woda pitna. Układ oddechowy i skóra są innymi możliwymi drogami wnikania tego pierwiastka do organizmu, niemniej jednak ich znaczenie jest mniej istotne (z wyjątkiem obszarów nadmorskich). Większość znajdującego się w krążeniu jodu ulega wydaleniu przez nerki, śladowe ilości usuwane są z kałem, potem i wydychanym powietrzem. Ilość jodu wydalona w moczu jest bardzo dobrym wskaźnikiem wysycenia organizmu tym pierwiastkiem.

Produktami spożywczymi o dużej zawartości jodu są ryby morskie, owoce morza, algi i rośliny rosnące na glebach o dużej zawartości jodu (Ryc.). Ilość jodu w warzywach, owocach, ziarnach zbóż czy wody pitnej jest zmienna i w dużym stopniu uzależniona od zawartości tego pierwiastka w glebie i wodzie. Gdy gleba jest bogata w jod, rośliny na niej rosnące również będą go zawierały w dużych ilościach. Zawartość jodu w mleku i produktach mlecznych zależy od jego obecności w paszy spożywanej przez krowy. Ze względu na niedobory naturalnych źródeł jodu w Polsce prowadzone jest wzbogacanie jodem soli kuchennej, a także mieszanek dla niemowląt.

Produkty o duej zawartoci jodu 600x450

Produkty o duej zawartoci jodu 2 600x450

Produkty o duej zawartoci jodu 3 600x450

Produkty o duej zawartoci jodu 4 600x450

Ryc. Produkty o dużej zawartości jodu.

 

Piśmiennictwo:

  1. Wiernicka A, Socha J, Socha P: Rola jodu w żywieniu dzieci. Standardy Medyczne Pediatria 2011, 8: 785–791.

  2. Szymandera-Buszka K, Waszkowiak K, Woźniak P: Szacunkowa charakterystyka spożycia produktów będących źródłem jodu wśród kobiet w województwie wielkopolskim. Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 73-76.

  3. Gietka-Czernel M: Profilaktyka niedoboru jodu. Postępy Nauk Medycznych 2015, 28 (12): 839-845.

  4. „Narodowy Program Przeciwdziałania Chorobom Cywilizacyjnym” Moduł III - „Programu eliminacji niedoboru jodu w Polsce” https://www.gov.pl/zdrowie/

  5. Kurosad A, Nicpoń J, Kubiak K i wsp.: Występowanie, obieg i obszary niedoboru jodu oraz główne jego źródła w żywieniu człowieka i zwierząt. Adv Clin Exp Med 2005, 14, 5, 1019–1025.

  6. Gajewski P. (red.): Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2015, 694-730.

  7. Socha J, Piotrowska-Jastrzębska J, Socha P: Niedobory żywieniowe jodu - konsekwencje kliniczne. Nowa Pediatria 2004, 1: 36-40.

 

Wrzesień 2019
P W Ś C Pt S N
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30

TAGI

Polityka prywatności