logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Rak to słowo, które wciąż budzi w wielu  z nas   strach, pomimo  że  niemal  codziennie dowiadujemy  się  o  kolejnych  osiągnięciach  współczesnej  medycyny . Czym  jest   ten  osławiony „rak”  i  czy mamy  szansę  tak  żyć  , by   całkowicie   go  uniknąć  ?
Rak  to  popularna ,  skrócona  nazwa  nowotworu  złośliwego . Choć  sam  rak  ,  to  tylko  wąska  grupa  nowotworów  złośliwych ,  to  przyjęło  się   tak  nazywać  każdą  postać  złośliwej  choroby  nowotworowej,  bez  względu  na  to, czy  w rzeczywistości   histologicznie  jest  to  rak czy  też  inny  rodzaj  zmiany   złośliwej .

Czym  jest   ów  „rak” ? W  dużym  uproszczeniu   to  nagromadzenie naszych  własnych komórek  , które z  niewiadomego  powodu  zmieniły  się  i  rosnąc  szybciej niż  pozostałe   niszczą  sąsiednie  , „zdrowe”  komórki .   Komórki  te  nie tylko  same  rosną ,  ale  też  szybko  się rozmnażają, co   w  efekcie  zwiększa   masę  całego  nowotworu .  Stąd  w pewnym  momencie  człowiek  może  wyczuć  lub  nawet  zobaczyć   zmianę  nowotworową  w postaci   tzw.  „guza”.  Guz  taki  mechanicznie   zniekształca   lub  blokuje  przylegające  narządy  co  dodatkowo  obok  niszczenia  najbliższych   „zdrowych”  komórek  stanowi  o szkodliwym  działaniu  nowotworu. 

Z  nabytego   w  różny  sposób  doświadczenia  wiemy  , że  nowotwory  to  choroby,  które  pojawiają  się  „same”  .  Czy  rzeczywiście ?  Nie  do końca  jest  to prawda ,  bo  są  nowotwory wywoływane  niemal  wyłącznie  przez  samego  człowieka  ( np. rak wargi u  palacza papierosów ) . Najczęściej  jednak  wystąpienie  nowotworów  zależy   zarówno  od  predyspozycji   organizmu  danego  człowieka  jak  i od  trybu  jego  życia .

Czy  można   zminimalizować  ryzyko  powstania  nowotworu  a  w przypadku  jego pojawienia  się  zminimalizować  ryzyko  śmierci  z powodu  nowotworu  ?  Zdecydowanie  tak  , choć  nasze  działanie  nie  może  nam  na  obecnym   poziomie  medycyny  dać   pewności  uniknięcia  raka  lub  śmierci z jego  powodu .

Nasze  starania  można  podzielić  na kilka grup.   Należą do nich wzmocnienie  antynowotworowych  predyspozycji  człowieka ,  unikanie czynników powodujących nowotwory oraz okresowa diagnostyka własnego stanu zdrowia.

Zacznijmy  od  szczepionek   przeciwko  wirusom   znacznie sprzyjającym   powstawaniu  nowotworów .  Najbardziej  rozpowszechniona  jest   szczepionka przeciwko  wirusowemu zapaleniu  wątroby  typu  B ( popularnie zwana  szczepionką  przeciwko  żółtaczce typu B)  chroniąca nas przed  rakiem  wątroby  oraz  szczepionka  przeciwko  wirusowi  HPV  -znacznie  sprzyjającemu powstawaniu  raka  szyjki  macicy.

Kolejne  metoda   to  leki . Zażywanie  leków  do  walki  z  popularną  w  żołądku  bakterią  Helicobacter Pylori  znacznie zmniejsza  ryzyko wystąpienia  raka żołądka  a  leki  przeciwwirusowe  zmniejszają  ryzyko powstawania  nowotworów    układu  krwiotwórczego - ziarnicy  złośliwej , białaczek  oraz  chłoniaków   nieziarniczych  .Zapewne część  czytelników  wie , że  są  leki  , które  zapobiegając  powstawaniu  niektórych  nowotworów  zwiększają   jednocześnie   prawdopodobieństwo  wystąpienia  innych.  Takim  przykładem  są leki  antykoncepcyjne  zmniejszające  ryzyko  raka piersi , trzonu macicy i jajnika   zwiększające natomiast  ryzyko  raka szyjki macicy  oraz  raka wątroby .
Podobnie działa   hormonoterapia  zastępcza  , która   zwiększa  ryzyko  wystąpienia   raka piersi i raka jajnika oraz trzonu macicy,  ale a to zmniejsza  ryzyko  pojawienia  się  raka jelita  grubego.

Zdrowy   styl  życia  to  nie  tylko  leki  i  szczepionki . To  także  unikanie  potwierdzonych  czynników  sprawczych  nowotworów   zarówno  tych , z którymi  stykamy  się  dobrowolnie  jak  i  tych, z którymi  mamy  kontakt  zawodowo. Spośród  tych  czynników , z którymi mamy  kontakt  dobrowolnie , najczęstszym jest  tytoń .
Od  dawna  wiadomo,  że tytoń  wywołuje   raka   płuca, raka przełyku i gardła , raka  jamy ustnej , pęcherza moczowego i  trzustki  oraz  zwiększa  ryzyko  raka   nerki , raka   żołądka  i ryzyko raka  szyjki macicy . Również  powstanie  białaczki  szpikowej  jest  częstsze  u  osób  stosujących tytoń.   Ryzyko  powstania  raka  związane 
z używaniem  tytoniu  jest  duże  i  choć  spada  po  zaprzestaniu  jego stosowania  , to nigdy  nie  wraca  do  stanu  sprzed  rozpoczęcia  . Nie ma  znaczenia czy tytoń  jest   palony , żuty czy ssany . Szkodzi  w każdej formie.

Również  nadmierna  ekspozycja   na  promieniowanie  UV  sprzyja  nowotworom .  Znamiona  skórne  poddane  działaniu  promieniowania  ultrafioletowego  zarówno  w  solariach jak  i  przy  nadmiernym  nasłonecznieniu  wykazują  znaczną  skłonność   do  „rakowacenia” . Stąd  warto używać  w dni  słoneczne  okrycia  głowy , okulary  przeciwsłoneczne,  kosmetyków  z filtrami   ochronnymi  oraz unikać  nadmiernego  opalania  się . W  szczególnie  upalne  dni  starajmy  się unikać  wychodzenia   z  budynków   między  godziną   11.00 a  17.00 , kiedy  słońce  grzeje najbardziej.

Wśród  czynników  zawodowych  potęgujących  powstawanie  nowotworów   dominuje  pył , zawierający  wolną  krzemionkę , gazy  spalinowe  z silników  Diesla ,pył drzewny, benzen , azbest , formaldehyd, związki kadmu i niklu oraz wielopierścieniowe węglowodory  aromatyczne a także  związki chromu VI  i radonu . Szczególne  zagrożenie  w tym  zakresie  niesie  przemysł  chemiczny , gumowy  a  z  zawodów  indywidualnych  praca  malarza . Stąd przestrzeganie  procedur  bhp w miejscach  pracy .

Potwierdzonym  czynnikiem  zwiększającym  ryzyko  powstania  nowotworów  jest  także  narażenie  na  promieniowanie jonizujące ,  choć  nie  wiadomo  jaka  dawka  jest  dla  kogo  niebezpieczna . Dodatkowo  dla  dzieci  niebezpieczne  są   silne  pola  elektromagnetyczne  wytwarzane  przez  sieci  wysokiego  napięcia  w  sytuacji,  gdy  dziecko  mieszka   blisko takich   linii energetycznych . Nie wykazano  jednak  dotąd medycznie  ( jak  się  powszechnie błędnie uważa ), by   pola  wytwarzane  przez  telefony  komórkowe  powodowały zwiększone  ryzyko wystąpienia  nowotworów  mózgu .  

Od  kilkunastu  lat w kontekście  zdrowia   głośno  mówi  się o otyłości  i  diecie. Czy  i  one  mają  wpływ  na  powstawanie  raka ?  Otóż  tak.
Zarówno  otyłość  ( BMI  powyżej 30 kg wagi/ metr kwadratowy powierzchni  ciała ) jak   i nadwaga  (BMI  25-29  kg wagi/ metr kwadratowy powierzchni  ciała ) zwiększają  ryzyko  powstania  raka  jelita  grubego  , raka  piersi  ale  tylko  u kobiet  po menopauzie , raka  trzonu macicy  i raka  nerki  oraz  raka przełyku  a  u  kobiet  dodatkowo  pęcherzyka żółciowego .  Dopiero  na  poziomie  BMI  18,5 -25 nasza  waga  ciała  przestaje  sprzyjać  powstaniu  nowotworów .  Osiągnięciu   takiego  BMI  sprzyja   odpowiednia  dieta  oraz  aktywność  fizyczna.  Sam  intensywny  ruch   zmniejsza ryzyko powstania   raka jelita  grubego , raka   piersi  i trzonu macicy a  u  mężczyzn  raka prostaty.  Co  jeść  by  zwiększyć  swoje  szanse  i  uniknąć  raka ? 

Na  początek  jedzmy  owoce i warzywa .  Już  400 g dziennie –tj.  dwa owoce  i  200 g warzyw zmniejszy  u  nas ryzyko  raka  przełyku,  żołądka , jelita  grubego  oraz  trzustki.  Również  pokarmy   pełnoziarniste  oraz bogate w błonnik  a także   ryby  , oliwa   i  dieta  śródziemnomorska    zmniejszają  ryzyko  raka  jelita grubego. Część  badań  klinicznych  potwierdza  także  pozytywną , ochronną  rolę  beta karotenu  oraz  selenu w profilaktyce  nowotworów . Natomiast  alkohol  choć  w  małych  dawkach  zmniejsza   ryzyko  części  chorób  układu  krążenia ,  to  zwiększa  za  to ryzyko  powstania  raka  wątroby , jelita grubego  i raka piersi  -  zwłaszcza 
u osób,  które  dodatkowo  palą  papierosy.

A  jak  zminimalizować  ryzyko  śmierci  w  przypadku  pojawienia  się  nowotworu ?  Kluczowym  są tu  działania  wyprzedzenia  nowotworu .  Im mniejszy  jest  nowotwór oraz czym  mniej  zaawansowany , tym  większa  szansa  na jego  wyleczenie .  Stąd  warto  badać się  w celu  wykrycia  wczesnych  stanów  raka .  

Regularne   badanie  swojego  stanu  zdrowia  to  naprawdę  szansa dla każdego z nas . Regularne  wykonywanie  badań USG  piersi  przez  kobiety  od  35 roku  życia  oraz  mammografii  od  50 roku życia to skuteczna  metoda  walki z rakiem piersi. Codzienna  samoocena  piersi  i  dołów pachowych   własną  ręką,  pozwala  także wcześniej  wykryć niebezpieczeństwo , o  ile od początku  nauczymy  się  sami  kształtu  własnego  ciała i będziemy w  badaniu ręką dokładni . Również poddawanie  się   takim  badaniom  podczas  wizyty  u  lekarza  rodzinnego nie powinno  budzić  w  nas niezdrowych  emocji,  a  jedynie   być  wyrazem  troski o własne  życie.

Regularne  badania  radiologiczne  klatki piersiowej , zarówno  w  ramach  profilaktyki  „badania okresowe do pracy”, jak  i przy  długotrwałym kaszlu , odpluwaniu nieznanej  wydzieliny  czy  krwi powinno  wejść  na  stałe  do naszego  spisu  trosk o własne  zdrowie .  Także badanie  radiologiczne lub gastro i  kolonoskopowe  badanie   przewodu  pokarmowego – zwłaszcza  w przypadku   pojawienia  się nieregularności  wypróżnień ,zaparć , czarnego lub  wąskiego stolca  a  także obecności  krwi  w stolcu  zwiększają   nasze  szanse  w walce  z nowotworem .  Szczególnie  ważne  jest  w  przypadku  tego  typu  nowotworów   regularne  badanie stolca na  obecność  utajonej   krwi  (niewidocznej  gołym  okiem ) zwłaszcza  przez  mężczyzn  po  50 roku  życia.

Z  uwagi  na  częstość   nowotworów  ginekologicznych   ważne  w  profilaktyce  raka  są regularne   wizyty   u   ginekologa .  Wykonywane   badania  cytologiczne  kobiet   po 25  roku  życia  pozwalają  wykryć wczesne  stadia  raka szyjki  macicy  a  badania  USG  miednicy   wykonywane  przez  ginekologa  przez  powłoki brzuszne  przy  pełnym  pęcherzu   jak i  głowicą  dopochwową  uratowały  już  nie  jedną  kobietę .

Wszelkie  objawy , które  nas  niepokoją  muszą  być  przez  nas zweryfikowane.  Nie  możemy  wszystkiego  tłumaczyć  wiekiem , zmęczeniem  czy   zwykłym  przeziębieniem.  Dobrze ,  jeśli  tylko  one  okażą  się być  przyczynami  naszego  złego  samopoczucia .  Ale  pozwólmy  się  zbadać   komuś , kto  się  na  tym  zna  ,a nie  diagnozujmy  się  przy  pomocy  wiedzy  z  Internetu !
Szczególnie  zwróćmy  uwagę  na utrzymujące  się  osłabienie ,  utratę  masy  ciała  oraz te objawy,  których  dotąd  nie mieliśmy, bez  względu  na  to  jakie są i czego  dotyczą . 
Powinniśmy  zwrócić  uwagę  na każdy  guzek na  skórze  lub  podskórny,  który  dotąd  nie  był  wyczuwalny.  Musimy  uważać  na  niegojącą  się ranę (także  w obrębie  jamy  ustnej)  oraz znamię  skórne zmieniające  kształt, kolor lub wielkość . Niebezpieczne  są  uporczywa  chrypka , długotrwały  kaszel  ,zwłaszcza  z  odpluwaniem,  zaburzenia  rytmu  wypróżnień  oraz  trudności  w  oddawaniu kału i moczu. Muszą nas poważnie  zaniepokoić  krwawienia  inne niż miesięczne , zwłaszcza  krew  w stolcu , w moczu , w  plwocinie lub w nasieniu . 

Nie  dajmy  się  nowotworom !  Od  czasu  do  czasu  wykonujmy  sobie  z  krwi  badania  poziomu   tak zwanych  markerów  nowotworowych.  Wykonuje  je  wiele, nawet niewielkich  laboratoriów  analitycznych . Podwyższony  poziom  markerów  nie  musi  świadczyć  o nowotworze , bo stwierdzić  go  można także  wielu  innych  chorobach .  Warto  jednak  badać  co  jakiś  czas poziom  markerów ,   bo gdy mieści się on w normie , z dużym prawdopodobieństwem  nie nosimy  w  sobie  nowotworu . Jakie markery warto sprawdzać w pierwszej kolejności  ?  Oczywiście te , które  mogą  świadczyć  o  najczęstszych  nowotworach.  Marker „ Ca 125” może  świadczyć o raku jajnika, PSA  o  raku   prostaty  a  marker  „Ca15-3” o raku  piersi.  Niektóre  markery  mogą  sugerować  kilka  nowotworów jednocześnie  . Przykładowo  podwyższony  poziom  markera  „CEA” o  raku  jajnika , piersi i płuca,   marker „ ca19-9”-  choć  mało  czuły - może  świadczyć  o raku trzustki , wątroby, żołądka, okrężnicy ,  pęcherzyka żółciowego i   płuca. Warto także  wiedzieć  ,że  marker  „Ca50”może świadczyć  o raku  przewodu  pokarmowego ,marker „Ca72-4” o raku  żołądka  i jajnika  a marker  „ SCC” o  raku  szyjki macicy, płuc, krtani, tarczycy.

Nowotwory  mogą  wystąpić  u każdego , ale  przede  wszystkim  czujnością  powinni  się  wykazać  ci  których  najbliżsi  członkowie  rodziny  mieli lub mają  nowotwory.  W  takim  przypadku  chcąc  uprzedzić  raka ,  spróbujmy  się  zbadać  genetycznie . Jeśli  nie  nosimy w sobie  genu  raka , to szansa ,że  on u nas wystąpi  jest taka sama ,  jak  u  przeciętnego  innego  człowieka . Jeśli  zaś  okaże  się , że  mamy w sobie taki  gen , będziemy  musieli  po prostu  badać  narząd  w którym  może  wystąpić   częściej .  Najprostsze  badanie  genetyczne  polega  na  wysłaniu  do  ośrodka,  który  zajmuje  się  genetyką  nowotworów  próbki  swojej   krwi  lub  plwociny  . Pozostałe  są  nieco  bardziej   skomplikowane  ,  ale  także  dostępne niemal   dla  każdego.   

Zarówno  badania  markerów nowotworowych  jak  i  badania  genetyczne  nowotworów  nie  są  tanie (  od  100  do  kilkuset  złotych  za  każde ), ale  nie  oznacza  to ,że  Ci  którzy  nie chcą  lub  nie  mogą  wydać  takich  pieniędzy  na  profilaktykę  są  bez  szans.  Pamiętajmy ,że  już  zwykle  kosztujące  kilkanaście  złotych  badanie  ogólne  krwi może pomóc nam  wcześniej  rozpocząć  walkę  z  nowotworami.   Ważne , by   dać  szanse  medycynie  i  badać  się  okresowo  także  wtedy , gdy nie mamy  dolegliwości  i jesteśmy zdrowi  a nie dopiero  wtedy ,  gdy  choroba  jest  już  zaawansowana .  Ważne  też  by  nie  zapominać , że wszystko  co  czytamy  o  zdrowiu – w gazetach , książkach  czy  Internecie  to  tylko  uzupełnienie   tego , co o naszym  stanie  zdrowia  powie lekarz, do  którego  udamy  się  po poradę.  Nie bójmy  się  także wyników  badań diagnostycznych  . Nie  unikajmy  ich.  Pamiętajmy ,że  dbając  o swe  zdrowie  naprawdę  mamy  spore szanse w walce  z  nowotworami  .

 

Luty 2019
P W Ś C Pt S N
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28

TAGI

Polityka prywatności