logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Nowotwory są drugą co do częstości przyczyną śmierci w Polsce i  na świecie. Sama słowo nowotwór budzi grozę . Stąd  często   pojawia się pytanie:  "kiedy wreszcie będzie skuteczne  lekarstwo na raka?" - Odpowiedź na to pytanie jest trudna lub wręcz niemożliwa, gdyż nowotwory to niejednorodna grupa schorzeń, które charakteryzuje duża  różnorodność  wzrostu. Zanim jednak zaczniemy walkę z nowotworami i ochronę przed nimi warto po znać wroga i wiedzieć co nam zagraża. Zgodnie z blisko pięćdziesięcioletnią definicją Willisa,  nowotwór jest nieprawidłową tkanką, która rozrasta się w nadmiarze i w sposób nieskoordynowany z tkankami prawidłowymi. Odpowiadając na zagadnienie poruszone we wstępie rak to pewien typ nowotworu. Jest to złośliwy nowotwór wywodzący się z komórek nabłonkowych (lub różnicujący się w tym kierunku). Już Hipokrates opisał raka sutka oraz podzielił nowotwory na łagodne i złośliwe. Dla tych drugich wprowadził nazwę karkinos (krab albo rak).

Przypuszczalnie nazwa ta wzięła się stąd, że na obwodzie zaawansowanego raka sutka rosnącego w postaci guza zauważył wypustki wnikające do otaczających tkanek , co przypominało kraba  z jego odnóżami. Niewykluczone, że nazwa rak miała podkreślać, że tak jak kraba, raka  trudno oderwać do podłoża, do którego się przyczepił .

Obok  nowotworów  nabłonkowych  istnieją również nowotwory nienabłonkowe np. mięsaki, chłoniaki czy glejaki.

W walce z nowotworami mamy  aktualnie do dyspozycji aktualnie całkiem spory oręż w postaci:

  1. chemioterapii - czyli silnych leków skierowanych przeciw szybko dzielącym się komórkom nowotworowym;
  2. radioterapii – wykorzystującej promieniowanie jonizujące do zniszczenia guza lub do łagodzenia bólu nowotworowego;
  3. leczenia chirurgicznego;
  4. immunoterapii - metody polegającej na modyfikacji czynności układu odpornościowego, w przypadku nowotworów polegają na stymulacji układu odpornościowego do walki z komórkami nowotworu.

Czy możliwe jest jednak zapobieganie nowotworom?

Wbrew obiegowej opinii rak nie jest efektem jednej, losowej  mutacji . Do ostatecznego wzrostu guza potrzebne są kolejne procesy oraz czas.  W fazie inicjacji  czyli  początkowej   w komórce człowieka zachodzi pierwsza mutacja, która jest nieodwracalna i jest przekazywana kolejnym komórkom. W kolejnej  fazie  - tzw. fazie promocji,  ma miejsce przyspieszone formowanie guza i  jego rozrost. Faza ta jest odwracalna i wymaga długiego czasu. W fazie progresji nowotwór rośnie, nacieka i może dawać przerzuty    w wyniku gromadzenia nowych mutacji oraz nowych właściwości onkogennych.

Jak widać do wytworzenia guza potrzeba więcej niż tylko pojedynczej mutacji. Badania dowodzą, ze proces rozwoju guza o średnicy 1cm trwa średnio około 5 lat. Oczywiście są również nowotwory w których zmiany te mogą trwać tylko kilka miesięcy , ale  częściej  trwa  to  dłużej .

Wiedza o mechanice powstawania guzów oraz dane statystyczne pozwalają na opracowanie metod zapobiegania nowotworom. Wśród metod zapobiegania  można wyróżnić profilaktykę pierwszo-, drugo- lub trzeciorzędową. Podział na aktywności profilaktyczne brzmi jak typowy podział rodem z wykładu na studiach biologicznych czy też medycznych i  posiada uzasadnioną chronologię.

Profilaktyka I-rzędowa jest metodą zapobiegania chorobie u określonej osoby.  Wiedząc np. ze w naszej rodzinie często pojawia się rak jelita grubego konieczne chcemy uniknąć  zachorowania na taką  chorobe Wtedy dążenia jednostki prowadzą przez stosowanie diety ubogo-tłuszczowej, niskocukrowej oraz bogatej w błonnik.  Podobnie wiedząc o onkogennym działaniu niektórych wirusów można (a nawet trzeba) zaszczepić się przeciwko nim lub będąc ofiarą zakażenia wirusem należy podjąć szybkie działanie celem wyleczenia podstawowej choroby.

Profilaktyka II-rzędowa jest to stosowanie badań przesiewowych wśród grupy ludzi, u  których statystycznie występuje  największe  prawdopodobieństwo zachorowania. Pomimo poczucia dużego indywidualizmu musimy zdać sobie sprawę, że zachorowalność wśród ludzi jest kwestią statystyki. I tak  o ile  młody ,19 letni mężczyzna u którego zdiagnozuje się rak jelita grubego stanowi  raczej  przypadek wyjątkowy ,  o tyle pan  w wieku 60 lat musi liczyć się z istotnym ryzykiem zachorowania zwłaszcza , jeżeli w jego rodzinie pojawił się  już  taki  nowotwór .

Ostatnia III-rzędowa profilaktyka polega na prowadzeniu kontroli po leczeniu nowotworu. Celem tego typu działania jest przede wszystkim zapobieganie nawrotom  choroby . Postępowanie trzeciorzędowe   ma tę przewagę nad profilaktyką drugorzędową ,  że w  jej  ramach pacjent zostaje postawiony w  stan wyższej  czujności. Taka mobilizacja pozwala przygotować się psychicznie na dodatkowe badanie oraz częste kontrolowanie swego stanu zdrowia. Co więcej-  kolejne badanie kontrolne jest zdarzeniem pożądanym,  czego nie można powiedzieć o pierwszorazowym badaniu profilaktycznym  do tej  pory  zdrowego  człowieka. 

Ważnym   jest także  fakt, że badania przesiewowe nie są doskonałe. Każdorazowe badanie jest obarczone niewielkim błędem. Powoduje to sytuację w której część badanych, którzy są chorzy lub mają stan przedrakowy, będzie miała ujemny wynik badania – to znaczy taki, jakby choroby nie było. Odwrotna sytuacja jest również możliwa. Osoba z wynikiem pozytywnym badania niekoniecznie musi mieć nowotwór. Trzeba pamiętać, że wynik badania przesiewowego, to nie wyrok. Wynik dodatni jest natomiast uzasadnionym powodem dla podjęcia dalszej diagnostyki celem postawienia ostatecznego rozpoznania oraz podjęcia kolejnych kroków w postępowaniu medycznym.

Niech podsumowaniem wstępnej analizy profilaktyki przeciwnowotworowej będzie chęć wzięcia sprawy zdrowia we własne ręce oraz ukierunkowanie się na współdziałanie z pracownikami opieki zdrowotnej celem zmniejszenia śmiertelności onkologicznej ,  jak również poprawy własnego stanu zdrowia.

 

Program „Prozdrowotne oddziaływania edukacyjne na rzecz zmniejszenia umieralności na nowotwory w Małopolsce”.

 

przechytrzycraka.lukasz.med.pl

 

Prrogram realizowany przy wsparciu finansowym województwa małopolskiego.

 

Czerwiec 2019
P W Ś C Pt S N
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

TAGI

Polityka prywatności