logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Badania wykazują, że zapadalność na nowotwory w znacznym stopniu zależy od prowadzonego przez potencjalnych pacjentów szeroko pojętego trybu życia. Szacunkowo w 70-90% powstanie nowotworu zależy od nas samych, pozostała część to kwestia genetyki. Czynniki zależne od nas odpowiedzialne za powstawanie nowotworów to w 30% palenie papierosów  i  w blisko  30% to  złe nawyki żywieniowe. Duży udział tych dwóch czynników tłumaczy dużą zapadalność na raka płuc i jelita grubego zarówno wśród mężczyzn i kobiet.

Profilaktyka I-rzędowa to w dużej mierze omijanie pewnych czynników zwanych karcynogenami,  jak również unikanie zakażeń i/lub szybkie leczenie chorób wywołanych przez wirusy onkogenne. Istnieje bardzo duża liczba czynników onkogennych, które ze względu na mechanizm podzielono na kilka grup. Najczęstsze  z  nich  to kancerogeny chemiczne  takie  jak   aromatyczne policykliczne węglowodory: benzopiren, benzoantracen i inne. Występują one powszechnie jako uboczny efekt spalania np. tytoniu czy tłuszczy zwierzęcych . Są ponadto składnikami w wędzonym mięsie czy rybach.  Powiedzenie: „pływamy w morzu karcynogenów” doskonale pasuje do w/w węglowodorów jako inicjatorów karcynogenezy. Nie dość,  że są one  powszechne w środowisku, to dodatkowo  są odpowiedzialne za rozwój raka płuc czy  jelita grubego. Najlepszą profilaktyką przeciwnowotworową jest zaprzestanie palenia oraz prowadzenie zbilansowanej diety z redukcją tłuszczy -  zwłaszcza nasyconych tłuszczy zwierzęcych. Ponadto ruch i aktywny wypoczynek korzystnie wpływa na pracę układu oddechowego oraz motorykę układu pokarmowego. Oprócz produktów spożywczych występują one w olejach mineralnych, parafinie, smarach, rozpuszczalnikach itd. co odpowiada za inicjację nowotworową związaną z ryzykiem zawodowym.

Aromatyczne aminy i barwniki azowe wykorzystywane w przemyśle barwnikowym , powodują raka pęcherza moczowego czy też rakotwórcze działanie na komórki wątroby. Pozostałe karcynogeny przemysłowe to na  przykład   arsen wykorzystywany do produkcji półprzewodników, i  środków dezynfekujących powodujący  raka wątroby i oskrzeli, azbest  (w przeszłości do produkcji  pokryć dachowych) wywołujący raka oskrzeli czy  międzybłoniaka opłucnej, nikiel (do produkcji baterii czy stopów żelaza) , powodujący  rak oskrzeli i zatok przynosowych oraz chlorek winylu powodujący raka  wątrobowokomórkowego.

Ze względu na duże znaczenie w/w substancji w przemyśle,  kontrolę nad ilością danej substancji  i kontakt pracowników z  tymi  substancjami   reguluje Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r.,  które określa m.in. wykaz substancji chemicznych o działaniu rakotwórczym,  szczegółowe warunki ochrony pracowników przed zagrożeniami spowodowanymi przez substancje chemiczne  a  także   warunki   i sposób monitorowania stanu zdrowia pracowników narażonych. Obok opisanych  karcynogenów  chemicznych  nie mniej znacząca  jest  rola  kancerogenów  fizycznych  w  postaci   promieniowania UV i promieniowania  jonizującego .

Narażenie na promieniowanie ultrafioletowe wpływa na zwiększenie częstości raka podstawnokomórkowego, płaskonabłonkowego oraz czerniaka skóry. Na prawdopodobieństwo powstania nowotworu wpływa długość narażenia i obecność melaniny w skórze. Osoby o jasnej karnacji, która jest charakterystyczna dla naszej szerokości geograficznej,  są bardziej na  te nowotwory   narażone. Dlatego uzasadniona jest szczególna ostrożność oraz krótki czas opalania podczas urlopu -  zwłaszcza w krajach w cieplejszym klimacie.

Promieniowanie jonizujące to takie, które powoduje oderwanie przynajmniej jednego elektronu od atomu lub cząsteczki komórek  , przez co może wywoływać mutacje genowe  w  ich  materiale genetycznym . Należy do niego m.in. promieniowanie X – wykorzystywane w klasycznych zdjęciach RTG czy pozytony w diagnostyce  metodą PET.  Zasady ochrony osób przed zagrożeniami wynikającymi ze stosowania promieniowania jonizującego w celach medycznych określa Prawo Atomowe – ustawa z 2000 roku nowelizowana w 2014. Nadrzędną zasadą jest tu powstrzymywanie się przed niepotrzebnymi, nieuzasadnionymi medycznie badaniami wykorzystującymi promieniowanie  gdy  istnieją  inne  możliwości  diagnostyki .

Oprócz znanych powszechnie czynników kancerogennych wymienionych powyżej mało kto zdaje sobie sprawę, że choroby zakaźne wywołane przez wirusy mogą w przyszłości skutkować rozwojem nowotworów. Wirus brodawczaka ludzkiego HPV 16 i 18 przenoszony drogą płciową ma zdolność wywoływania raka szyjki macicy. Wirus Ebsteina-Barr (EBV) powodujący mononukleozę może w przyszłości wywołać chłoniaka lub raka nosogardła. Wirus zapalenia wątroby typu B może w przewlekłym stadium powodować raka wątrobowokomórkowego. Wirus opryszczki ludzkiej HHV-8 może przyczynić się do powstania mięsaka Kaposiego.

Metody profilaktyki zabezpieczające przed zakażeniem wieloma wirusami   to np.: posiadanie przyborów higieny osobistej na wyłączność, ograniczanie zabiegów typu akupunktura czy robienie tatuażu, posiadanie zaufanego partnera seksualnego, stosowanie prezerwatyw  oraz  unikanie głębokich pocałunków   (w przypadku wirusów HHV-8 czy EBV). 

Dodatkowo na  coraz  szerszą  skalę   profilaktycznie  stosuje się szczepienia ochronne. W Polsce od 1992 r. szczepione  są  profilaktycznie noworodki, oraz pracownicy służby zdrowia  a od kilku lat także młodzież.  Szczepienia zalecane  są  także  przed zabiegami chirurgicznymi. Bakterią , która może wywołać nowotwór jest Helicobakter pylori. W przypadku zakażenia żołądka może ona wywołać chłoniaka lub raka tego narządu. Zaleca się więc radykalne leczenie tej  bakterii. Innym rodzajem profilaktyki może być większa  kontrola antykoncepcji hormonalnej.

Cokolwiek robimy w naszym życiu może być  niebezpieczne dla  naszego  zdrowia i  nie  ma  możliwości całkowitego  uniknięcia ryzyka  kontaktu z czynnikami rakotwórczymi. Trzeba jednak to narażenie za wszelką cenę minimalizować.

                    

Program „Prozdrowotne oddziaływania edukacyjne na rzecz zmniejszenia umieralności na nowotwory w Małopolsce”.

 

przechytrzycraka.lukasz.med.pl

 

Program realizowany przy wsparciu finansowym województwa małopolskiego.

Kwiecień 2019
P W Ś C Pt S N
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30

TAGI

Polityka prywatności