Wczesne wykrywanie nowotworów dzieci - zalecenia dla rodziców

Nowotwory są drugą, po urazach i wypadkach, przyczyną zgonów dzieci powyżej drugiego roku życia Każdego roku w Polsce notuje się ok. 1100-1200 nowych przypadków zachorowań. Ponieważ rokowanie i skuteczne leczenie zależą przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby nowotworowej w momencie jej wykrycia, tak bardzo istotne jest wczesne zdiagnozowanie małego pacjenta. Owszem, w wielu wypadkach można polegać na czujności lekarza pierwszego kontaktu, ale to jednak rodzice znają swoje dziecko najlepiej i to oni jako pierwsi zwrócą uwagę na niepokojące ich, a dla innych być może jeszcze mało istotne objawy.  

Częstość występowania i epidemiologia nowotworów wśród dzieci w Polsce
Przyjmuje się, że współczynnik zachorowań na nowotwory w wieku dziecięcym wynosi w Polsce ok. 130 przypadków na milion. Z tego największy udział procentowy mają białaczki (ok. 25%), guzy ośrodkowego układu nerwowego (ok. 20%) oraz chłoniaki (10%).
Nieco częściej chorują chłopcy niż dziewczynki (stosunek 4:3). Występują znaczne różnice w zapadalności na poszczególne nowotwory w zależności od wieku dziecka.

Najczęstsze typy nowotworów w poszczególnych grupach wiekowych
W grupie najmłodszych dzieci, przed ukończeniem 1 roku życia, dominują guzy pochodzenia zarodkowego (siatkówczak, nerczak płodowy, nerwiak współczulny).
Pomiędzy 2-5 rokiem życia przypada szczyt zapadalności na białaczki a także nowotwory ośrodkowego układu nerwowego.
Z kolei u dzieci w wieku szkolnym przeważają chłoniaki ziarnicze i nieziarnicze, guzy kości oraz nowotwory tkanek miękkich.
 
Najczęstsze objawy nowotworów u dzieci
Choroba nowotworowa może długo rozwijać się w ukryciu, nie dając żadnych objawów, a pierwsze jej symptomy mogą być niecharakterystyczne i mylnie uznane za dolegliwości zapalne lub typowe dla wieku dziecięcego. Tym niemniej szczególna czujność onkologiczna obowiązuje, gdy rodzic lub lekarz zauważy któryś z następujących objawów:
     powiększenie węzłów chłonnych, zwłaszcza szyjnych czy brzusznych
     przedłużające się, nawracające gorączki niezwiązane z infekcją
     nocne poty
     wymioty poranne z bólem głowy
     obrzęk i/lub ból kości i stawów, utykanie, patologiczne złamania kości
     objawy neurologiczne takie jak np. zaburzenia równowagi
     zmiany w zachowaniu dziecka – płaczliwość, drażliwość, nadpobudliwość
     zahamowanie rozwoju psychomotorycznego dziecka
     znaczna bladość skóry
     wzrost męczliwości i osłabienie, podatność na infekcje
     skłonność do powstawania siniaków u dziecka oraz niewyjaśnione krwawienia
     białawy odblask źrenicy oka, zez lub nagłe zaburzenie widzenia
     postępujący i niewyjaśniony spadek masy ciała
     guzowate zgrubienia tkanek lub narządów
     wzrost obwodu brzucha, zniekształcenie obrysu jamy brzusznej
     krwawienia z dróg rodnych u dziewczynek
     powiększenie jąder, zwłaszcza asymetryczne, u chłopców
     wyciek z ucha
     przedłużający się kaszel
 
O czym mogą świadczyć powyższe objawy u dziecka?
Poniższy tekst zawiera niektóre, najczęściej występujące w przebiegu nowotworów dziecięcych objawy. W przypadku zaobserwowania któregokolwiek z nich wskazany jest kontakt z lekarzem, gdyż może on, ale nie musi świadczyć o rozwoju choroby nowotworowej u dziecka.
 
I tak nowopowstały zez lub biały odblask w oku jest każdorazowo bardzo niepokojącym objawem, gdyż może wskazywać na rozwój siatkówczaka w zajętej gałce ocznej.
Innym bardzo niepokojącym objawem są przewlekłe bóle głowy i wymioty poranne, które mogą świadczyć o obecności guza ośrodkowego układu nerwowego. Podobnie jak zaburzenia równowagi, objawy neurologiczne, nagłe zahamowanie lub wręcz cofnięcie się rozwoju psychomotorycznego dziecka.
Kolejnym objawem, który powinien zaniepokoić rodziców, jest powiększenie węzłów chłonnych, zwłaszcza niereagujące na leczenie antybiotykami, a także bladość skóry, osłabienie, wzmożona skłonność do infekcji, nadmierne siniaczenie u dziecka oraz nawracające gorączki o nieustalonej przyczynie – wszystkie te objawy mogą sygnalizować białaczkę lub chłoniaka.
Wzmożona czujnośc jest też wskazana, gdy dziecko zaczyna zgłaszać bóle kończyn, utyka, oszczędza którąś kończynę. Jedną z przyczyn takiego zachowania mogą być guzy pierwotne kości, lub przerzuty nowotworowe do kości.
Należy także bacznie obserwować wszelkie zmiany skórne, wrodzone i nabyte z wiekiem znamiona u dzieci, a wszelkie zauważone różnice w porównaniu ze stanem poprzednim (zmiana kształu, koloru, zaczerwienienie, sączenie wydzieliny) zgłaszać lekarzowi rodzinnemu/pediatrze.
 
Jakie podstawowe badania należy przeprowadzać regularnie u dziecka?
Należy pamiętać by wyniki badań zawsze pokazać lekarzowi prowadzącemu, ponieważ normy laboratoryjne dla dzieci są z reguły inne niż dla dorosłych i zależne od wieku dziecka, dlatego nie należy sugerować się interpretacjami zaczerpniętymi chociażby z internetu.
 
Morfologia krwi
Warto ją robić profilaktycznie minimum co 2 lata, a najlepiej raz w roku. Niektórzy pediatrzy zalecają, by do ukończenia przez dziecko 5 lat morfologię krwi wykonywać raz na 6 miesięcy.
Morfologia krwi pozwala sprawdzić wartości krwinek białych, czerwonych, płytek krwi a także poziom hemoglobiny i hematokrytu. Poleca się badanie wykonać od razu z obrazem odsetkowym białych krwinek, tak zwanym rozmazem – jest to szczególnie istotne przy podejrzeniu chorób nowotworowych krwi.
Badanie krwi zazwyczaj wykonuje się na czczo lub po lekkim posiłku. Dzieci karmione piersią nie muszą być na czczo przed pobraniem. U najmłodszych dzieci najczęściej krew pobierana jest z palca, u starszych – z żyły w zgięciu łokcia.
 
Badanie ogólne moczu
Warto je przeprowadzać co 2 lata, a najlepiej podobnie jak w przypadku badania krwi, raz w roku. Badania są nieinwazyjne.
Do badania wystarcza pobranie ok. 50-100 ml moczu do jednorazowego pojemnika (do zakupienia w każdej aptece).
 
USG jamy brzusznej
Raz w roku powinno się wykonywać profilaktycznie u każdego dziecka USG brzucha, gdyż w ten sposób można wykryć ewentualne nieprawidłowości, które jeszcze nie dają bezpośrednich objawów.
Jest to badanie niebolesne dla dziecka, całkowicie nieinwazyjne. Skierowanie można uzyskać od lekarza pierwszego kontaktu – jest w pakiecie świadczeń lekarza rodzinnego.
 
Badanie wzroku
Do okulisty należy zabrać dziecko raz w roku, by lekarz okulista mógł ocenić, czy nie ma zeza ani wady wzroku. W każdym przypadku nowo pojawiającego się zeza, niepokojących objawów (odblask w źrenicy) wizyta u okulisty powinna odbyć się niezwłocznie.
           
Lek. Anna Filipek
Oddział Chirurgii Dziecięcej
 
grafika: www.freepik.com/photos/medical created by freepik

Programy profilaktyczne

Logo Małopolski

Kontakt

Departament Zdrowia, Rodziny,
Równego Traktowania i Polityki Społecznej

Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego
ul. Racławicka 56, 31-017 Kraków

tel.: 12 63 03 202
e-mail: profilaktyka@umwm.malopolska.pl 

Profilaktyka

Profilaktyka zdrowotna to wszelkiego rodzaju działania mające na celu zapobieganie chorobom oraz innym czynnikom, które negatywnie wpływają na nasz stan zdrowia, zarówno indywidualnego jak i całej populacji